Bijbelstudiedagen

Bijbelstudiedag – Geloofsverantwoording

Oud Beijerland 14 januari 2017
 

[DIA 1.0]
 

Thema: Hoe verantwoorden wij ons geloof?
 

Opzet

Deel 1:  Algemene inleiding

Deel 2a: De aannemelijkheid van het christelijk geloof

Deel 2b: God in de schepping herkennen

Deel 3:  De geloofwaardigheid van de bijbel


DEEL 1 – Algemene inleiding [DIA 2.0]


1.1.  Wat maakt dit onderwerp noodzakelijk?

1.2.  Wat is geloofsverantwoording?

1.3.  Waar ligt onze kracht?

1.4.  Waar kan het geloof aansluiting vinden?

1.5.  Besluit

 
1.1. Wat maakt dit onderwerp noodzakelijk? [DIA 3.0]

 

 

 

• Denkontwikkeling: De ontwikkeling van het rationalisme, de evolutietheorie, het atheïsme en andere denk-stromingen, waardoor het christelijke geloof onder druk is komen te staan en steeds minder mensen geloven.
• Individualisering: De individualisering van de mens die in toenemende mate zijn eigen waarheid / religie / spiritualiteit creëert en geen waarheidsgezag meer boven zich tolereert. Men creëert soms zelf een eigen geloof door verschillende elementen uit verschillende religies te mixen. Er is geen absolute waarheid en men verzet zich tegen het idee dat dit bestaat. De ervaring gaat boven de waarheid.
• Kapitalisme: De toenemende hang naar status, macht en kapitaal, maar ook de beheersbaarheid van het leven, leidend tot zelfvergoddelijking > Lezen: Gen. 11:1-6.
• Islam: De opkomst van de Islam, waardoor het christelijk geloof steeds minder het leidende geloof wordt.

 

1.2. Wat is geloofsverantwoording? [DIA 4.0]

 

 

 

 

 

 

• [DIA 4.1] Ook wel apologetiek genoemd > Grieks: apologia, betekent: verdediging / verantwoording.
• [DIA 4.2] Lezen: 1 Pet. 3:13-16, Hand. 22:1.¹
• Verschil tussen Geloofsverantwoording en Evangelisatie: Geloofsverantwoording overtuigt anderen dat er een deur is naar een betere wereld, Evangelisatie helpt mensen door die deur heen te gaan; je moet eerst de deur zien, voordat je er door heen kan. Of: Geloofsverantwoording overtuigt dat men moet eten, Evangelisatie biedt eten aan. Of (zoals Luther zei): Geloof is als wanneer je aan boord van een schip gaat en over de zee naar een eiland vaart. Geloofsverantwoording kan helpen bij de vaststelling dat je redelijkerwijs kunt geloven dat er een schip bestaat, dat je er waarschijnlijk veilig aan boord kunt gaan, en dat er een eiland achter de horizon ligt. Evangelisatie is de ander overtuigen aan boord te gaan en te gaan reizen. 
• Doel van geloofsverantwoording: eigen geloofsontwikkeling, geloofsontwikkeling van medegelovigen en ongelovigen attenderen op de rijkdom van het geloof in Christus. Filip. 2:14-16a [DIA 4.3]: "Doe alle dingen zonder morren en meningsverschillen, opdat u onberispelijk en oprecht zult zijn, kinderen van God, smetteloos te midden van een verkeerd en ontaard geslacht, waaronder u schijnt als lichten in de wereld, door vast te houden aan het Woord van het leven…".
• Geloofsverantwoording bestaat uit: [DIA 4.4]
• 1.       Verdedigen (belemmeringen rond het geloof wegnemen: 'Is het waar?');
• 2.       Uitleggen (de Bijbelse boodschap vertalen naar de huidige tijdsgeest: 'Wat houdt het in?', bijv. de begrippen 'zonde', 'rechtvaardiging', 'heiliging');
• 3.       Aanprijzen (de voordelen van het geloof etaleren: 'Werkt het?') > van groot belang in deze tijd.
• Geloofsverantwoording verandert door de tijden heen naarmate wetenschap, filosofie en cultuur zich ontwikkelen (de tijd van de Reformatie vraagt een andere benadering dan die van de Wereldoorlogen en de huidige tijd is ook weer anders).
• Geloofsverantwoording is geen defensieve vijandige reactie, maar een mogelijkheid om de schatten van het christelijk geloof te etaleren. Het geloof mag aanstootgevend zijn (bijv. door te stellen dat alles buiten God om zinloos is), maar de wijze van verdediging hoort dit niet te zijn.
• Geloofsverantwoording dient te gebeuren uit zowel het hoofd (rationaliteit) als het hart (liefde). In de zin van Mat. 22:37:"U zult de Here, uw God, liefhebben met heel uw hart, met heel uw ziel en met heel uw verstand.".

 

 

 

• • Zie voor geloofsverdediging ook: Luk. 12:11, Luk. 21:14, Hand. 24:10, Hand. 25:8, Hand. 26:1,2,24, Filip. 1:7, 2 Tim. 4:16, zie in andere opzichten: Hand. 19:33, Hand. 25:16, Rom. 2:15, 1 Kor. 9:3, 2 Kor. 7:11, 2 Kor. 12:19. Voorbeelden van redes met geloofsverantwoording: Hand. 2, Hand. 17, Hand. 22., Hand. 24-26.

1.3. Waar ligt onze kracht? [DIA 5.0]

 

• • •       

[DIA 5.1] De bijbel als verwoording van Gods heilsplan

 

• • • • (2 Pet. 1:19: 

"En wij hebben hetprofetische woord, dat vast en zeker is, en u doet er goed aan daarop acht te slaan als op een lamp die schijnt in een duistere plaats, totdat de dag aanbreekt en de morgenster opgaat in uw hart."

• • • • + 2 Tim. 3:16-17:

"Heel de Schrift is door God ingegeven en is nuttig om daarmee te onderwijzen, te weerleggen, te verbeteren en op te voeden in de rechtvaardigheid, opdat de mens die God toebehoort volmaakt zou zijn, tot elk goed werk volkomen toegerust." 

• • • )

[DIA 5.2] De geestelijke wapenrusting

• • • • (Efe. 6:11: 

"Bekleed u met de hele wapenrusting van God,opdat u stand kunt houden tegen de listige verleidingen van de duivel." 

• • • );      

[DIA 6.0] De kracht van heilige geest

• • • • (2 Kor. 4:7: 

"Maar wij hebben deze schat in aarden kruiken,opdat de allesovertreffende kracht van God zou zijn en niet uit ons." 

• • • );

[DIA 6.1] Het gebed

• • • • (1 Pet. 3:8: 

"Want de ogen van de Heere rusten op de rechtvaardigen, en Zijnoren zijn gericht op hun gebed…" 

• • • );

[DIA 6.2] Historie van 2000 jaar christendom

• • (met alle ontwikkelingen) > van Petrus tot Paulus en van Augustinus tot Calvijn, Bullinger en Welch;      

[DIA 6.3] Bijbelstudiemateriaal

• • , preken, naslagwerken, boekjes, etc. O.a. ook het werk van christelijke wetenschappers;      

[DIA 7.0] Medegelovigen vroeger en nu

• • .

Lezen:

• • Heb. 12:1-2a + Kol. 3:16. 

[DIA 7.1] Geloofsopvoeding

• • • • (ouders, familie + gemeente van herkomst) (2 Tim. 1:5: 

"Daarbijherinner ik mij het ongeveinsde geloof dat in u is en dat eerst gewoond heeft in uw grootmoeder Loïs en in uw moeder Eunice. En ik ben ervan overtuigd dat het ook in u woont." 

• • • );

[DIA 7.2] Onze eigen kwaliteiten

• • • • (doeners en denkers) > vgl. Paulus, 2 Kor. 10:10: 

"Want zijnbrieven – zegt men – zijn wel gewichtig en krachtig, maar zijn lichamelijke aanwezigheid is zwak en zijn spreken is verachtelijk." 

• • • ;  

[DIA 8.0] Persoonlijk geloof/relatie/ervaringen met God tijdens ons leven

• • • • (2 Tim. 4:17: 

"Maarde Heere heeft mij bijgestaan en heeft mij kracht gegeven…" 

 

• • • • + Filip. 4:5a: 

"De Heere is nabij."

 

• • • • En van daaruit Filip. 4:5b:

"Uw goedheid zij alle mensen bekend." 

• • • ).

1.4. Waar kan het geloof aansluiting vinden? [DIA 9.0] 
      
[DIA 9.1]

• • • • Schuldgevoel: Veel mensen kampen met schuldgevoelens over wat zij verkeerd gedaan hebben in hun leven > Het evangelie erkent de menselijke schuld en biedt als remedie de vergeving van zonden in Christus. Rom. 3:23-24: 

"Want allen hebben gezondigd en missen deheerlijkheid van God en worden om niet gerechtvaardigd door Zijn genade, door de verlossing in Christus Jezus.";[

DIA 9.2]

• • • Vergankelijkheid: Veel mensen zijn angstig voor de dood en de eindigheid en leven in een kramp om hun korte leven succesvol te laten zijn > Het evangelie erkent de eindigheid en onvolkomenheid van het leven en biedt in de opstanding van Christus eeuwig leven. 1 Kor. 15:22: 

"Want zoals allen in Adam sterven, zo zullen ook in Christus allen levend gemaakt worden."

• • ;     

[DIA 9.3]

• • • Pijn en verdriet: Veel mensen kampen met trauma's uit het verleden en problemen in het heden > Het evangelie erkent de wonden en problemen van het bestaan en biedt genezing en troost. Ps. 55:23: 

"Werp u zorg op de Heere en Hij zal u onderhouden; Hij zal voor eeuwig niettoelaten dat de rechtvaardige wankelt.";

• •     

[DIA 10.0]

• • • Liefdeloosheid: Er is veel haat en liefdeloosheid in de wereld > Het evangelie geeft hier erkenning aan en wijst op de liefde die in Christus te vinden is. Efe. 2:4: 

"Maar God, Die rijk isin barmhartigheid, heeft ons door Zijn grote liefde, waarmee Hij ons liefgehad heeft…"

• • .

[DIA 10.1]

• • • Verwrongenheid: Veel mensen zien een verwrongen, onbegrijpelijke en zinloze wereld. De bijbel geeft een helder beeld van hoe de werkelijkheid in elkaar steekt en geeft hoop. Het geeft licht in het duister: 

"Daarom zegt Hij: Ontwaak, u die slaapt en sta op uit de doden, enChristus zal over u lichten." 

• • (Efe. 5:14).

1.5. Besluit [DIA 10.2]

•  De huidige tijdgeest maakt het extra belangrijk dat wij ons geloof kunnen verantwoorden;
•  Het is daarbij van belang om aan te sluiten bij onze doelgroep, zonder te vervallen in de huidige harde communicatietrant maar ook weer niet de Bijbelse boodschap tekort te doen;
•  Daarbij mogen wij steunen op verschillende bronnen van kracht;
•  Dit mogen wij doen uit de wetenschap dat de bijbel ook voor de mens van nu nog een boodschap heeft. 

 

God is een werk begonnen, ZIJN werk, Gods plan. In Genesis lezen we van dat begin. In Openbaring lezen we waar het op uit komt.
De schepping van hemelen en aarde – Uiteindelijk een nieuwe hemel en een nieuwe aarde.
De roeping van Abraham, het begin van het volk Israël – Uiteindelijk een priestervolk, waardoor God tot alle mensen komt.
Het begin van de belofte van ‘Het Zaad’ – Uiteindelijk de Erfgenaam van alle dingen, waardig om het koningschap te ontvangen.
Het begin van Babel, de opstand tegen God – Uiteindelijk Babylon, dat ten onder gaat.
Genesis, het begin van Gods Woord – Openbaring, het zichtbaar worden van wat God  heeft uitgedacht.
De hele Bijbel spreekt  daarvan. Van begin tot eind.

In dit gedeelte van de Bijbelstudiedag hebben we met elkaar nagedacht over de parallellen tussen Genesis en Openbaring.

De bespreking van de punten is in deze korte studie opgenomen.

GENESIS - OPENBARING 
bijlage 3 Companion Bible 
door E.W. Bullinger
 

1.  Genesis, het boek van het begin.    1.  Openbaring, het boek van het einde.    2.  De Aarde geschapen (1:1).    2.  De Aarde weg gedaan (21:1).    3.  Satans opstand.    3.  Satans laatste rebellie (20:3, 7-10).    4.  Zon, maan en sterren voor het besturen van de Aarde (1:14-16).    4.  Zon, maan en sterren verbonden met het oordeel over de Aarde (6:13; 8:12; 16:8).    5.  De zon heerst over de dag (1:16).    5.  Er is geen zon nodig (21:23).    6.  De duisternis wordt nacht genoemd (1:5).    6.  "er zal geen nacht meer zijn " (22:5).    7.  De wateren worden zee genoemd (1:10).    7. "en de zee was niet meer. " (21:1).    8.  Een rivier om de Aarde te zegenen (2:10-14).    8.  Een rivier voor de nieuwe Aarde (22:1, 2).    9.  De mens naar Gods beeld (1:26).    9.  De mensheid geleid door iemand naar Satans beeld (13).   10.  Intrede van de zonde (3).   10.  Ontwikkeling en einde van de zonde (21, 22).   11.  Vloek uitgesproken (3:14, 17).   11.  >"En niets vervloekts zal er meer zijn" (22:3).   12.  De dood doet zijn intrede (3:19).   12.  "en de dood zal niet meer zijn"(21:4).   13.  Cherubs worden voor het eerst in verband met mensen genoemd (3:24).   13.  Cherubs worden voor het laatst in verband met mensen genoemd (4:6).   14.  De mens uit Eden verdreven (3:24).   14.  De mens hersteld (22).   15.  De boom des levens bewaakt (3:24).   15.  De mens heeft recht op het gebladerte van de boom des levens (22:14).   16.  Verdriet en lijden doen hun intrede (3:17).   16.  Er is geen verdriet meer (21:4).   17.  De mens zoekt in religie, kunst en wetenschap zijn genoegen, en niet in God(4).   17.  De religie, luxe, kunst en wetenschap worden in hun volle glorie door God geoordeeld en vernietigd (18).   18.  Nimrod, een grote rebel en koning, en verborgen anti-God, de grondlegger van Babylon (10:8, 9).   18.  Het Beest, de grote rebel, een koning en een zichtbare anti-God, doet Babylon herleven (13-18).   19.  Een vloed van God vernietigt een boze generatie (6-9).   19.  Een vloed van Satan om een verkozen generatie te vernietigen (12).   20.  De Boog, een teken van God;s verbond met de Aarde (9:13).   20.  De Boog, teken van Gods herinnering aan Zijn verbond met de Aarde (4:3; 10:1).   21.  Sodom en Egypte, de plaatsen van verderf en verleiding (13, 19).   21.  Sodom en Egypte opnieuw (geestelijk Jeruzalem vertegenwoordigend) (11:8).   22.  Een samenzwering tegen Abrahams volk overwonnen (14).   22.  Een samenzwering tegen Abrahams zaad overwonnen (12).   23.  Huwelijk van de eeerste Adam (2:18-23).   23.  Huwelijk van de laatste Adam (19).   24.  Een bruid voor Abrahams zoon(Izaäk) gezocht en gevonden (24).   24.  Een bruid gereed gemaakt en naar Abrahams Zoon gebracht (19:9). zie Matt. 1:1.   25.  Twee engelen handelen namens God ten behoeve van Zijn volk(19).    25.  Twee getuigen handelen namens God ten behoeve van Zijn volk (11).   26.  Een beloofd zaad om de poorten van zijn vijanden te bezitten (22:17).   26.  Het beloofde zaad krijgt het in bezit (11:18).   27.  De heerschappij van de mens houdt op en die van Satan begint (3:24).   27.  Satans heerschappij beeindigd en die van de mens hersteld (22).   28.  De oude slang veroorzaakt zonde, lijden en dood (3:1).   28.  De oude slang 1000 jaar gebonden (20:1-3).   29.  Het lot van de oude slang uitgesproken (3:15).   29.  Het lot van de oude slang uitgevoerd (20:10).   30.  Zon, maan en sterren geassocieerd met Israel (37:9).   30.  Zon, maan en sterren opnieuw geassocieerd met Israel (12).

 

 

God is een werk begonnen, ZIJN werk, Gods plan. In Genesis lezen we van dat begin. In Openbaring lezen we waar het op uit komt.
De schepping van hemelen en aarde – Uiteindelijk een nieuwe hemel en een nieuwe aarde.
De roeping van Abraham, het begin van het volk Israël – Uiteindelijk een priestervolk, waardoor God tot alle mensen komt.
Het begin van de belofte van ‘Het Zaad’ – Uiteindelijk de Erfgenaam van alle dingen, waardig om het koningschap te ontvangen.
Het begin van Babel, de opstand tegen God – Uiteindelijk Babylon, dat ten onder gaat.
Genesis, het begin van Gods Woord – Openbaring, het zichtbaar worden van wat God  heeft uitgedacht.
De hele Bijbel spreekt  daarvan. Van begin tot eind.

Aan de hand van dit thema willen we kijken in welke mate voor ons het gebed van belang is en hoe wij 'zouden moeten bidden'.
We beginnen met een algemene beschouwing over wat bidden is en spitsen dit toe op de (inhoud van) Paulus' gebeden in de late gemeentelijke brieven.

Aan de hand van dit thema willen we kijken in welke mate voor ons het gebed van belang is en hoe wij 'zouden moeten bidden'.
We beginnen met een algemene beschouwing over wat bidden is en spitsen dit toe op de (inhoud van) Paulus' gebeden in de late gemeentelijke brieven.

Aan de hand van dit thema willen we kijken in welke mate voor ons het gebed van belang is en hoe wij 'zouden moeten bidden'.
We beginnen met een algemene beschouwing over wat bidden is en spitsen dit toe op de (inhoud van) Paulus' gebeden in de late gemeentelijke brieven.

De preek is te beluisteren via de speler onder aan deze pagina.
Het onderstaande verslag en het schema zijn hier te downloaden

Bijbelstudiedag – Het Scheppingsdilemma – Deel 1/4

Oud Beijerland 9 & 10 januari 2016

Opzet

• Niet alles zal aan de orde komen, daarvoor is het onderwerp te breed.

Studie 1 (9-1) > Inleiding

1.       Het is en het zal een dilemma blijven
2.       Een paar belangrijke uitgangspunten

Studie 2 (9-1) > Genesis 1

1.       De verschillen tussen Genesis 1 en 2
2.       Genesis 1 – Het begin

Studie 3 (9-1) > Genesis 1

1.       Structuur en duale karakter van Genesis 1
2.       De kwestie van het licht
3.       De kwestie van het uitspansel
4.       Slotsom & Conclusie

Studie 4 (10-1) > Genesis 2

1.      Het is en het zal een dilemma blijven

• In de afgelopen tweehonderd jaar is men zich in toenemende mate af gaan vragen of God verantwoordelijk is voor het ontstaan van de kosmos en hoe dit dan gebeurd is:

·         Het heelal zou spontaan ontstaan zijn door een Big Bang, waarbij materie en antimaterie uit elkaar getrokken zijn > Haaks op Genesis 1;
·         Onderzoeken stellen dat de aarde miljarden jaren oud is > Haaks op 7.000 jaar van de Bijbel;
·         Leven is door evolutie ontstaan > Haaks op Genesis 1, waar God de Schepper wordt genoemd;
·         Mensen bestaan honderdduizenden jaren > Haaks op 7.000 jaar van de Bijbel.

• Christenen pogen – al dan niet beïnvloed door de tijdgeest – om Genesis (opnieuw) te verklaren:

1.       Absoluut Creatonistische theorie > God schiep hemel en aarde in 6 dagen van 24 uur;
2.       Concordistische theorie > De 6 dagen van Genesis 1 kunnen dagen van miljoenen jaren zijn geweest, waarin dan de evolutie plaats vond;
3.       Diluviale theorie > De aarde heeft ingeschapen ouderdom meegekregen en de zondvloed heeft e.e.a. ook drastisch veranderd;
4.       Restitutietheorie > Er is nog een (verwoeste) schepping voor de onze geweest (scheiding tussen Gen. 1:1 en Gen. 1:2);
5.       Ideale theorie > Het gaat niet om de letterlijkheid, maar om de logische ordening welke poëtisch wordt weergegeven;
6.       Kadertheorie > De structuur van de Israëlitische week wordt gebruikt om Gods scheppende werk in te verankeren;
7.       Complementaire theorie > Bijbel en wetenschap beschrijven ieder een eigen terrein van de werkelijkheid.

• Het Darwinisme lijkt een betere en gemakkelijkere oplossing. Echter:

·         Er is tussen de verschillende onderzoekers veel verschil van mening over dateringen;
·         Men heeft het proces tot het creëren van het eerste leven nooit na kunnen bootsen;
·         Er zijn missing links tussen de soorten;
·         Wetenschappelijk gezien zijn de samenvallende toevalligheden waardoor de aarde is ontstaan onmogelijk;
·         Het is de Evolutie 'theorie';
·         De vraag is: Kunnen wij überhaupt wel  wetenschappelijk duiden hoe de kosmos is ontstaan?> Lezen: Job. 38:1-7 [HSV 773].

• Het is belangrijk dat wij beseffen dat zowel gelovigen als niet gelovigen vanuit de huidige  tijdgeest naar dit onderwerp kijken. Genesis 1 en 2 zijn echter overgeleverd rekening houdend met de tijdgeest van toen.

• In onze tijd willen wij absolute en feitelijke antwoorden; een kant en klaar overzicht van hoe de schepping is ontstaan, hoe Gods Plan is en wanneer Christus terug komt. Van hieruit ontstaan ook de verschillende interpretaties van hoe God de kosmos heeft geschapen:

·         Miljoenen jaren versus zes dagen;
·         Bolle versus holle aarde;
·         Darwinisme versus Intelligent Design versus creationisme;
·         God heeft losgelaten versus God bestuurd.

• Het is niet erg dat wij vanuit onze tijdgeest denken en redeneren, als wij dit maar wel beseffen en de tijdgeest niet aan de Bijbel opleggen. Dat wil zeggen: Geen absolute antwoorden eisen > Lezen: 2 Pet. 1:20-21 [HSV 1894] en 1 Kor. 13:12-13 [HSV 1794]. 

• Laten wij zo onbevooroordeeld mogelijk de Bijbel benaderen vanuit het besef dat wij niet op alles een antwoord hoeven te krijgen en ook zullen krijgen.

2.      Een paar belangrijke uitgangspunten

• God is hoe dan ook de Schepper van hemel en aarde: Lezen:Wet: Gen. 1:1 + Gen. 2:4b, Profeten:  Jes. 40:28 [HSV 1124] + Jer. 10:12 [HSV 1202], Geschriften: Neh. 9:6 [HSV 695]+ Ps. 121:2 [HSV 932], NT: Hand. 14:15 [HSV 1731] + Opb. 4:11 [HSV 1911].

• Aan de schepping kunnen wij zien Wie de Schepper is: Lezen:Rom. 1:20 [HSV 1758] + Ps. 19:2-5 [HSV 800].

• God schiep de wereld door Christus: Lezen:Kol. 1:15-16 [HSV 1835] en Opb. 3:14 [HSV 1910].

• God past zich aan de (belevingswereld van de) mens aan in Zijn openbaring:

·         Gods hemelse wijsheid gaat ons aardse denken te boven. God moet Zich daarom aan ons aanpassen;

·         OT is Hebreeuws + Aramees, NT is Grieks (terwijl Here Jezus Aramees sprak);

·         Gelijkenis over de rijke man en de arme Lazarus sluit aan bij beeld wat men toen van het dodenrijk had (Luk. 16);

·         Voor dood (thanatos) en dodenrijk (hades) worden termen gebruikt uit de Griekse mythologie, wat aansluit bij de taal en het denken van de mensen uit die tijd. 

·         De zon staat stil (Joz. 10:12-13), de hemel is rond (Jes. 40:22) en sterren vallen uit de hemel (Opb. 6:13);

·         God openbaart niet alles (tegelijkertijd) > Deut. 29:29, Dan. 12:9 + Opb. 10:4.

&bull  Heeft God hemel en aarde voor zeker in 6 dagen gemaakt?> Lezen: Ex. 20:9-11 > Het gaat er hier niet om te bewijzen in hoeveel dagen God de hemel en de aarde gemaakt heeft, maar dat Israël op de 7^e dag zijn rust neemt. Vgl. met Efe. 6:1-3 (Lezen) [HSV 1828]. Zie ook Gen. 2:4b (Lezen) > "de dag dat". 

• Kan God hemel en aarde in 6 dagen maken? > Lezen: Ps. 33:6-9 [HSV 816]. Belangrijk punt is niet zo zeer hoe God hemel en aarde gemaakt heeft, maar dat Hij dit heeft gedaan en dat de Scheppingswerken van Hem getuigen en dat wij hiervan mogen genieten! (vb. hoe natuurfilm vaak in elkaar gezet wordt).


Bijbelstudiedag – Het Scheppingsdilemma – Deel 2/4

1.      De verschillen tussen Genesis 1 en 2

• Twee scheppingsbeschrijvingen met ieder een eigen karakter:

·         Genesis 1 (1:1-2:3):
-          7 dagen;
-          Eerst de leefomgeving, dan de mens;
-          Gestructureerde beschrijving; 
-          God wordt 'Elohim' genoemd;
-          Scheppingsopdracht aan de mens (1:28-31);
-          Het gaat om de kosmos en de plaats van de mens hierin.

·         Genesis 2 (2:4-2:25):

-          1 dag;
-          Eerst de mens, dan de leefomgeving;
-          Verhalende beschrijving;
-          God wordt 'JHWH Elohim' genoemd;
-          Vrouw aan de mens gegeven (2:21-25);
-          Het gaat om de mens en hoe de kosmos hem als leefomgeving gegeven is.

• Verklaring:

·         Genesis 1 en 2 benaderen de schepping ieder vanuit een eigen invalshoek, hebben een eigen thema > In Genesis 1 staat de kosmos centraal, in Genesis 2 de mens. Thematiek lijkt belangrijker dan chronologie te zijn;
·         Vgl. 'onvolledige' geslachtsregisters Mat. 1:1 (3x 14 namen, van Abraham tot Christus) met Luk. 3:23 (77 namen, van Jezus terug naar Adam) > Thematiek: Mattheüs de Abrahamitisch en Koninklijk & Lukas Adamitisch;
·         Vgl. 'Verzoeking in de woestijn' > Mat. 4 eindigt met aanbieden van de Koninkrijken (thematiek: Koningschap), Luk. 4 eindigt op het dak van de tempel (thematiek: Rangorde van de mens; hoger dan de engelen, lager dan God);
·         Belangrijk: Chronologie is in de Bijbel ondergeschikt aan de boodschap van de beschrijving. Wie de Schrift tot in het extreme determineert, loopt het gevaar de boodschap te missen. Onze tijdgeest vormt hierin een gevaar;

• Opmerkelijk: 

·         Begin zgn. 14 'toledot'-passages ("Dit is de geschiedenis van…") pas vanaf 2:4, welke van 2:4 t/m Mat. 1 doorlopen > Lezen: Gen. 2:4 (1^e), 5:1 (2^e), 6:9 (3^e), Mat. 1:1 (14^e) [HSV 1529] [zie uitdraai];
·         Genesis 1 valt buiten deze indeling en heeft daardoor een aparte plek in de Bijbel. Volgende mogelijkheden:

-          Genesis 1 vormt een inleiding die de randvoorwaarden voor het bestaan van de mens (nl. de schepping) en het doel van zijn bestaan beschrijven > Lezen: 1:28-31;

-          Genesis 1 legt de nadruk op het grote geheel (de kosmos), Genesis 2 legt de nadruk op directe leefomgeving van de mens > Lezen: 2:4-9+15-17. In Genesis 2 wordt dan als het ware ingezoomd (zie namen van God en creëren van de vrouw);

-          Genesis 1 vormt een typologische samenvatting van Gods plan. Iedere dag beschrijft een fase/bedeling uit God plan [zie uitdraai];

·         In Gen. 2:4 begint de geschiedschrijving, echter al in Gen. 1:1 begint de kosmos, nog voor de mens geschiedenis gaat schrijven.

• Samenvattend: Genesis 1 en 2 verschillen van elkaar en hebben ieder hun eigen thematiek/boodschap, welke ondergeschikt is aan de chronologie. 


2.      Genesis 1 – Het begin (1:1-2)

• Lezen:1:1-2;

• "In het begin" > 'bereshit' > Wanneer dit was? > Toen God de hemelen en de aarde schiep > Vgl. Hos. 1:2-3 (Lezen) [HSV 1414] > God begint feitelijk te spreken als Hosea handelt ( dabar) . Vgl. 1:3 (Lezen).

• "In het begin" geeft een startpunt, uitgangspunt aan, wat niet wil zeggen dat daarvoor niets zou zijn geweest > Lezen:Ps. 90:1-2 [HSV 888], Joh. 1:1-5 [HSV 1667], Spr. 8:22-23 [HSV 970] en 2 Tim. 1:9 [HSV 1854]. 

• Gods heilsplan begint voor de Bijbelbeschrijving, de Bijbelbeschrijving begint met het ontstaan van de kosmos (Gen. 1:1), hierop volgt de geschiedschrijving aangaande de mens/Adam (Gen. 2:4). Johannes 1 beschrijft de oorsprong van het leven, Genesis 1 de conceptie, zwangerschap en geboorte, Genesis 2 het leven vanaf de geboorte.

• Wat schiep God (Elohim in majesteitsmeervoud)? > 'de hemelen' (altijd duaal gebruikt in OT) en de aarde. De hemelen lijkt hier te duiden op alles wat onder de derde hemel is. Deze derde hemel lijkt er al te zijn geweest > Lezen: Job 38:6-7 [HSV 773], 1 Tim. 6:16 [HSV 1853].

• Gods handelen kent volheid: 7 woorden in Gen. 1:1 en 7 dagen in totaal. 

• "De aarde nu was woest en leeg" & "duisternis lag over de diepte" > Dit roept de volgende gedachten op: 

1.       Is er tussen Genesis 1 en 2 een periode geweest waarin de aarde woest en ledig werd?
2.       Heeft God de aarde dan als 'tohoewabohoe' gemaakt en later ingericht? 
3.       Was de aarde reeds in onontwikkelde vorm aanwezig toen God de hemel en aarde ging scheppen?

1.       Is er tussen Genesis 1 en 2 een periode geweest waarin de aarde woest en ledig werd?

·         Deze periode wordt nergens expliciet beschreven in de Bijbel. Als dit belangrijk zou zijn geweest, was dit wel gedaan;
·         Het begrip 'was'wordt dan vertaald of opgevat als 'werd'. Dit is niet onomstreden. Er wordt door vertalers opgemerkt dat als de aarde woest en ledig zou zijn geworden, dit anders was weergegeven in het Hebreeuws. Maar ook met 'was' als vertaling kan er nog steeds sprake zijn van een tussenliggende periode.  
·         De theorie steunt op de typologische toepassing van de profetie over de koning van Tyrus op satan in Ezech. 28. Echter, uitlegkundig kan en mag typologie nooit het fundament vormen van een heilsfeit. 
·         Ment stelt dat de schepping nooit woest en ledig had kunnen beginnen > Lezen: Jes. 45:18 [HSV 1137]. Deze verzen lijken echter eerder betrekking te hebben op de eindsituatie van Gen. 1&2.
·         Het begrip 'katabole' wordt in deze uitleg vaak opgevat als 'nederwerping' i.p.v. 'grondlegging'. Katabole kan i.d.d. negatief (Lezen: Opb. 12:10 [HSV 1918]), maar zeker ook positief opgevat worden (Lezen: Heb. 6:1 [HSV 1868] + 11:11 ["zaad te geven"] [HSV 1875]).

·         Conclusie: Wij kunnen niet uitsluiten dat er een kosmos voor de onze is geweest, maar hard bewijs hebben wij niet. Wij weten het niet.

2.       Heeft God de aarde dan als 'tohoewabohoe' gemaakt en later ingericht?

·         Dit kan als de schepping als proces opgevat wordt. "In het begin" geeft een moment in de tijd aan waarop aan iets begonnen wordt, geen absoluut 0-punt.

3.       Was de aarde reeds in onontwikkelde vorm aanwezig toen God hemelen en aarde ging scheppen?

·         De aarde was dan nog niet als aarde herkenbaar, maar in embryonale staat (vgl. het embryo van de mens, dat moeilijk van de dieren te onderscheiden is).

• Het gaat niet om de details maar om de boodschap: Er was chaos, wat God tot een prachtig en goedwerkend systeem maakte, waarbij de mens de kroon op het werk is > Lezen: Ps. 104:24+33-34 [HSV 903].

Bijbelstudiedag – Het Scheppingsdilemma – Deel 3/4

1.      Structuur en duale karakter van Genesis 1

• In Genesis 1 zien wij een duidelijke structuur in Gods handelen terug [Zie uitdraai]:

1^e drietal dagen: SCHEIDING BRENGEN

1. Licht en donker gescheiden
        2. Wateren gescheiden (op + boven aarde)                       

                       3. Land en water gescheiden

2^e drietal dagen: FORMEREN

4. De hemellichamen geformeerd

        5. De waterdieren + hemeldieren geformeerd 

                       6. De landdieren en de mens geformeerd

• Deze wetmatigheid geeft aan dat God ordelijk te werk gaat en ook orde aanbrengt in de schepping > Het verloop van de tijd, de seizoenen in de natuur, de voedselpiramide, de waterkringloop, de levenscirkel zorgen allemaal voor een evenwicht die de aarde leefbaar maakt en het bestaan structuur geeft > Ideale theorie.

• Duale karakter > Overal in Genesis 1 komen wij het duale karakter tegen (Genesis 1 doornemen), maar ook in Genesis 2 is dit het geval (Lezen: 2:9+18). Het bepaalt ons bij het duale karakter van de schepping en het menselijke bestaan: leven & dood, dag & nacht, licht & donker, hemel & aarde, goed & kwaad, oorlog & vrede, man & vrouw. Zie ook Pred. 3:1:8 (Lezen) [HSV 1024], maar ook 1 Kor. 15:50+53-54 (Lezen) [HSV 1798].

2.      De kwestie van het licht

• Lezen: Gen. 1:3-5+14-18.

• Het licht is er eerder dan de hemellichamen die onze bron van licht vormen > Lezen: 1 Tim. 6:16 [HSV 1853] + Opb. 21:23 [HSV 1929]+ Joh. 1:1-5 [HSV 1667] > De schepping begint met absoluut licht en eindigt met absoluut licht.

• De dagen beginnen naar Joods gebruik met de avond > de Schepping begint met het duister en eindigt in licht. Avond & morgen geven hier een dualiteit aan.

• De eerste drie dagen zijn er geen hemellichamen die met hun licht de tijd bepalen. Het lijkt in Genesis 1 met het begrip 'dag' daarom niet om 24 uur te gaan, maar om de structuur waarin de schepping tot stand komt en de dualiteit tussen avond en morgen > Kadertheorie.

• Licht bestaat hier zonder bron en bestaat voor de tijd:

·         Licht is onafhankelijk van tijd;
·         Licht is fundamenteler dan tijd (vb. tijdzones in de wereld);
·         Licht is tijdloos;
·         God is licht en staat daarmee boven de tijd > Lezen:1 Tim. 1:17 (HSV 1849);
·         Alle gebeurtenissen in de schepping vinden voor God parallel aan elkaar plaats > Duizend jaar is voor Hem als één dag (2 Pet. 3:8).

• Het licht wordt 'goed' genoemd, de scheiding tussen licht en duisternis niet. Zou het zo zijn dat in de eerste Scheppingsdagen het alleen licht is als God aanwezig is en handelend optreedt?

&bull  Gods tijdloze licht mag in onze harten schijnen > Lezen:2 Kor. 4:6 [HSV 1803].

3.      De kwestie van het uitspansel

• Lezen:1:6-10

• Bezie de zaken in het licht van de tijd waarin Genesis is opgetekend.

• 'Hemelen' > Universeel en enkel duaal gebruikt woord voor 'hemel' in het OT ('shamayim'), afkomstig van niet gebruikte enkelvoud 'shameh' (betekent: 'hoog zijn' / 'verheven zijn').

• 'Gewelf' (of: 'uitspansel') > 'raqi' > letterlijk: 'uitspreiding'. Het gewelf scheidt de wateren die op dat moment de aarde bedekken en maakt scheiding. Wij zouden het kunnen zien als de blauwe hemelkoepel boven ons > Lezen: Job 37:18 [HSV 773]. 

• De wateren onder het gewelf worden ook weer gescheiden van elkaar in water en land.

• Over de wateren boven het gewelf wordt verder niets meer gemeld in Genesis. Wellicht grote waterreservoirs boven onze dampkring? > Vgl. Gen. 2:5-6+7:11-12+8:2 + Ps. 148:4 ( Lezen) [HSV 954]. Opmerkelijk is dat er pas over wolken gesproken wordt na de zondvloed > vgl. 9:13 (Lezen).

• Lezen: 1:14-18 > Vanuit het oogpunt van de mens op aarde, zijn zon en maan aan de onderzijde van het hemelgewelf bevestigd.

• Samenvattend: Het hemelgewelf lijkt op de blauwe 'koepel' van lucht boven ons te duiden. Waarboven zich dan grote waterreservoirs zouden bevinden en waarbij – vanuit het oogpunt van de mens – de hemellichten aan de blauwe koepel zijn bevestigd.

• Belangrijk: Wat het ook is, als wij maar onthouden wat in Ps. 108:5 staat (Lezen) [912].

4.      Slotsom & Conclusie

• Om de boodschap van Genesis 1&2 goed te verstaan, is het belangrijk dat wij buiten onze tijdgeest denken en redeneren en rekening houden met de tijd waarin Genesis is opgetekend.

• God is hoe dan ook de Almachtige Schepper van hemel en aarde en heeft de schepping op een wonderlijke en ondoorgrondelijke manier tot stand gebracht.

• In Genesis 1 kunnen wij zien hoe God de schepping wetmatig en ordelijk tot stand heeft gebracht.

• In Genesis 2 kunnen wij zien hoe God begint met de mensheid en hem de voorwaarden biedt om op aarde te kunnen leven en zijn taak te doen.

• Genesis 1 is een piramide, waarbij de mens de top is. Genesis 2 een cirkel, waarbij de mens in het midden staat.

• Het is onduidelijk wat er voor de Schepping was; de Bijbel leert ons 'slechts' grofweg wat er tussen de huidige schepping en de nieuwe hemel en de nieuwe aarde gebeurt.

• Lezen: Jes. 55:8-11 [HSV 1155].


Bijbelstudiedag – Het Scheppingsdilemma – Deel 4/4

Lezen: Gen. 2:4-17


1.      Inleiding

• Twee scheppingsbeschrijvingen in Genesis, waarin de chronologie ondergeschikt is aan de thematiek:

·         In Genesis 1 sprake van 7 dagen, in Genesis 2 sprake van 1 dag > Lezen: 2:4b; 
·         In Genesis 1 staat de kosmos centraal, in Genesis 2 staat de mens centraal;
·         Genesis 1 ziet als het ware vanuit de hemel, Genesis 2 als het ware vanaf de aarde;
·         In Genesis 1 is God enkel 'Elohim', In Genesis 2 'JHWH Elohim';
·         Genesis 1 staat de mens aan de top van de piramide, Genesis 2 in het midden van de cirkel.


2.      De situatie op aarde (2:4-7)

• Lezen: 2:4 > In Genesis 2 begint de geschiedenis van de mensheid (toledot-passages beginnen).

• Van "hemelen en aarde" naar "aarde en hemel" koppelt de twee scheppingsgeschiedenissen met elkaar; zij handelen beiden over één en hetzelfde onderwerp, wel vanuit ander perspectief.

• "Op de dag" heeft hier eerder de betekenis van 'moment' dan van 'dag'.

• Lezen: 2:5 > Wij worden nu naar beneden meegenomen en zien dat de aarde leeg is. Waarom?

·         Het heeft niet geregend;
·         Er is geen mens om de aarde te bewerken.

• Waarom zou je een huis inrichten als er niemand in woont?

• Lezen: 2:6 > God laat de aarde tot leven komen; een voorwaarde om er te kunnen leven. 

• Lezen:2:7 > Adam wordt uit de 'adama' gevormd.

• De aarde voorziet zelf in haar bestaansvoorwaarden, waarbij de heerser over de aarde iets Goddelijks meekrijgt > Vgl. Ps. 8:4-10 + Pred. 12:7 (Lezen).

• De naakte mens staat nu op de naakte aarde. Hoe nu verder?

3.      Levensvoorwaarden voor de mens (2:8-17)

• Lezen:2:8 > God plant een hof (LXX: 'paradisos'), een omsloten tuin, in Eden (bet. 'lieflijkheid' / 'heerlijkheid'). Uiteindelijk is dit paradijs niets anders dan een afschaduwing van het hemels Jeruzalem, dat ook paradijs genoemd wordt. Beiden bieden beschutting en veiligheid. In beiden is geen plaats voor de zonde > Lezen: 3:22-23 + Opb. 22:14-15. Hetzelfde geldt overigens voor de tabernakel en tempel, die beiden ook omheind zijn.

• Het oosten staat voor de plek waar de zon op komt en heeft in de Bijbel relatie met de HEERE > De hof van Eden is net als de tabernakel/tempel en het hemels Jeruzalem een plek waar God aanwezig is.

• De mens mag daar wonen waar God aanwezig is > Hij mag in Zijn nabijheid zijn > Vgl. Opb. 21:23-27 (Lezen).

• Lezen: 2:9 > De dauw uit de aardbodem laat fruitbomen uit de aardbodem komen. De 'circle of life'is begonnen, zij het wel in vegetarische vorm > Lezen: 1:29-30.

• Lezen: 2:16-17 > De boom des leven als teken dat God de mens het leven heeft gegeven. De boom van de kennis van goed en kwaad als teken van wie Adam de schepping had ontvangen.

• Eten van de boom van de kennis van goed en kwaad, geeft Adam geen onderscheid tussen goed en kwaad, dit had hij al (hij wist dat hij niet mocht eten van die boom), het geeft Adam de mogelijkheid om zelf te bepalen wat goed en kwaad is. Het vak ethiek is een gevolg van het eten van deze boom.

• Lezen: 2:10-14 > De leefomgeving van de mens is vruchtbaar en rijk; er is overvloed. Het biedt de mens alle mogelijkheden om zich te ontwikkelen.

• Lezen: 2:15 > Vgl. vers 8, nu wordt het levensdoel van de mens er aan toegevoegd: "om die te bewerken en te onderhouden". Als snel gaat dit mis > Zondeval, wat uiteindelijk uitmondt in de Zondvloed > Na de Zondvloed zien wij dat de situatie in de schepping veranderd is > Lezen: Gen. 9:1-7. 

• Toch blijft er een taak van "bewerken"en "onderhouden", en wel voor het volk Israël in de priesterdienst > Lezen: Num. 18:5-7 > vers 7: "waarnemen" = "onderhouden" & "dienen" = "bewerken".

• Ook voor ons gelden deze woorden in zekere zin > "bewerken" is (via LXX) terug te vinden in "goede werken" > Lezen: Tit. 3:8, "onderhouden" is (via LXX) terug te vinden in "bewaren"> Lezen:2 Tim. 1:14.

4.      Slotsom & Conclusie

• Genesis 2 leert ons dat de mens er niet voor de schepping is, maar de schepping er voor de mens is. De mens heeft binnen deze schepping een taak. Deze is gedurende het verloop van Gods heilsplan wel veranderd.

• Wat is dan Gods uiteindelijke doel met het bestaan van mens & schepping? Efeze 1 leert ons tot drie keer toe: "Opdat wij tot lof van Zijn heerlijkheid zouden zijn…".

• Hoe komt de mens tot dit doel? Door Jezus Christus verlossende werk. De hoop voor Israël en de volken loopt hierbij via herstel en vernieuwing van de schepping. Voor ons geldt > Lezen: Kol. 3:1-3.

De preek is te beluisteren via de speler onder aan deze pagina.
Het onderstaande verslag en het schema zijn hier te downloaden

Bijbelstudiedag – Het Scheppingsdilemma – Deel 1/4

Oud Beijerland 9 & 10 januari 2016

Opzet

• Niet alles zal aan de orde komen, daarvoor is het onderwerp te breed.

Studie 1 (9-1) > Inleiding

1.       Het is en het zal een dilemma blijven
2.       Een paar belangrijke uitgangspunten

Studie 2 (9-1) > Genesis 1

1.       De verschillen tussen Genesis 1 en 2
2.       Genesis 1 – Het begin

Studie 3 (9-1) > Genesis 1

1.       Structuur en duale karakter van Genesis 1
2.       De kwestie van het licht
3.       De kwestie van het uitspansel
4.       Slotsom & Conclusie

Studie 4 (10-1) > Genesis 2

1.      Het is en het zal een dilemma blijven

• In de afgelopen tweehonderd jaar is men zich in toenemende mate af gaan vragen of God verantwoordelijk is voor het ontstaan van de kosmos en hoe dit dan gebeurd is:

·         Het heelal zou spontaan ontstaan zijn door een Big Bang, waarbij materie en antimaterie uit elkaar getrokken zijn > Haaks op Genesis 1;
·         Onderzoeken stellen dat de aarde miljarden jaren oud is > Haaks op 7.000 jaar van de Bijbel;
·         Leven is door evolutie ontstaan > Haaks op Genesis 1, waar God de Schepper wordt genoemd;
·         Mensen bestaan honderdduizenden jaren > Haaks op 7.000 jaar van de Bijbel.

• Christenen pogen – al dan niet beïnvloed door de tijdgeest – om Genesis (opnieuw) te verklaren:

1.       Absoluut Creatonistische theorie > God schiep hemel en aarde in 6 dagen van 24 uur;
2.       Concordistische theorie > De 6 dagen van Genesis 1 kunnen dagen van miljoenen jaren zijn geweest, waarin dan de evolutie plaats vond;
3.       Diluviale theorie > De aarde heeft ingeschapen ouderdom meegekregen en de zondvloed heeft e.e.a. ook drastisch veranderd;
4.       Restitutietheorie > Er is nog een (verwoeste) schepping voor de onze geweest (scheiding tussen Gen. 1:1 en Gen. 1:2);
5.       Ideale theorie > Het gaat niet om de letterlijkheid, maar om de logische ordening welke poëtisch wordt weergegeven;
6.       Kadertheorie > De structuur van de Israëlitische week wordt gebruikt om Gods scheppende werk in te verankeren;
7.       Complementaire theorie > Bijbel en wetenschap beschrijven ieder een eigen terrein van de werkelijkheid.

• Het Darwinisme lijkt een betere en gemakkelijkere oplossing. Echter:

·         Er is tussen de verschillende onderzoekers veel verschil van mening over dateringen;
·         Men heeft het proces tot het creëren van het eerste leven nooit na kunnen bootsen;
·         Er zijn missing links tussen de soorten;
·         Wetenschappelijk gezien zijn de samenvallende toevalligheden waardoor de aarde is ontstaan onmogelijk;
·         Het is de Evolutie 'theorie';
·         De vraag is: Kunnen wij überhaupt wel  wetenschappelijk duiden hoe de kosmos is ontstaan?> Lezen: Job. 38:1-7 [HSV 773].

• Het is belangrijk dat wij beseffen dat zowel gelovigen als niet gelovigen vanuit de huidige  tijdgeest naar dit onderwerp kijken. Genesis 1 en 2 zijn echter overgeleverd rekening houdend met de tijdgeest van toen.

• In onze tijd willen wij absolute en feitelijke antwoorden; een kant en klaar overzicht van hoe de schepping is ontstaan, hoe Gods Plan is en wanneer Christus terug komt. Van hieruit ontstaan ook de verschillende interpretaties van hoe God de kosmos heeft geschapen:

·         Miljoenen jaren versus zes dagen;
·         Bolle versus holle aarde;
·         Darwinisme versus Intelligent Design versus creationisme;
·         God heeft losgelaten versus God bestuurd.

• Het is niet erg dat wij vanuit onze tijdgeest denken en redeneren, als wij dit maar wel beseffen en de tijdgeest niet aan de Bijbel opleggen. Dat wil zeggen: Geen absolute antwoorden eisen > Lezen: 2 Pet. 1:20-21 [HSV 1894] en 1 Kor. 13:12-13 [HSV 1794]. 

• Laten wij zo onbevooroordeeld mogelijk de Bijbel benaderen vanuit het besef dat wij niet op alles een antwoord hoeven te krijgen en ook zullen krijgen.

2.      Een paar belangrijke uitgangspunten

• God is hoe dan ook de Schepper van hemel en aarde: Lezen:Wet: Gen. 1:1 + Gen. 2:4b, Profeten:  Jes. 40:28 [HSV 1124] + Jer. 10:12 [HSV 1202], Geschriften: Neh. 9:6 [HSV 695]+ Ps. 121:2 [HSV 932], NT: Hand. 14:15 [HSV 1731] + Opb. 4:11 [HSV 1911].

• Aan de schepping kunnen wij zien Wie de Schepper is: Lezen:Rom. 1:20 [HSV 1758] + Ps. 19:2-5 [HSV 800].

• God schiep de wereld door Christus: Lezen:Kol. 1:15-16 [HSV 1835] en Opb. 3:14 [HSV 1910].

• God past zich aan de (belevingswereld van de) mens aan in Zijn openbaring:

·         Gods hemelse wijsheid gaat ons aardse denken te boven. God moet Zich daarom aan ons aanpassen;

·         OT is Hebreeuws + Aramees, NT is Grieks (terwijl Here Jezus Aramees sprak);

·         Gelijkenis over de rijke man en de arme Lazarus sluit aan bij beeld wat men toen van het dodenrijk had (Luk. 16);

·         Voor dood (thanatos) en dodenrijk (hades) worden termen gebruikt uit de Griekse mythologie, wat aansluit bij de taal en het denken van de mensen uit die tijd. 

·         De zon staat stil (Joz. 10:12-13), de hemel is rond (Jes. 40:22) en sterren vallen uit de hemel (Opb. 6:13);

·         God openbaart niet alles (tegelijkertijd) > Deut. 29:29, Dan. 12:9 + Opb. 10:4.

&bull  Heeft God hemel en aarde voor zeker in 6 dagen gemaakt?> Lezen: Ex. 20:9-11 > Het gaat er hier niet om te bewijzen in hoeveel dagen God de hemel en de aarde gemaakt heeft, maar dat Israël op de 7^e dag zijn rust neemt. Vgl. met Efe. 6:1-3 (Lezen) [HSV 1828]. Zie ook Gen. 2:4b (Lezen) > "de dag dat". 

• Kan God hemel en aarde in 6 dagen maken? > Lezen: Ps. 33:6-9 [HSV 816]. Belangrijk punt is niet zo zeer hoe God hemel en aarde gemaakt heeft, maar dat Hij dit heeft gedaan en dat de Scheppingswerken van Hem getuigen en dat wij hiervan mogen genieten! (vb. hoe natuurfilm vaak in elkaar gezet wordt).


Bijbelstudiedag – Het Scheppingsdilemma – Deel 2/4

1.      De verschillen tussen Genesis 1 en 2

• Twee scheppingsbeschrijvingen met ieder een eigen karakter:

·         Genesis 1 (1:1-2:3):
-          7 dagen;
-          Eerst de leefomgeving, dan de mens;
-          Gestructureerde beschrijving; 
-          God wordt 'Elohim' genoemd;
-          Scheppingsopdracht aan de mens (1:28-31);
-          Het gaat om de kosmos en de plaats van de mens hierin.

·         Genesis 2 (2:4-2:25):

-          1 dag;
-          Eerst de mens, dan de leefomgeving;
-          Verhalende beschrijving;
-          God wordt 'JHWH Elohim' genoemd;
-          Vrouw aan de mens gegeven (2:21-25);
-          Het gaat om de mens en hoe de kosmos hem als leefomgeving gegeven is.

• Verklaring:

·         Genesis 1 en 2 benaderen de schepping ieder vanuit een eigen invalshoek, hebben een eigen thema > In Genesis 1 staat de kosmos centraal, in Genesis 2 de mens. Thematiek lijkt belangrijker dan chronologie te zijn;
·         Vgl. 'onvolledige' geslachtsregisters Mat. 1:1 (3x 14 namen, van Abraham tot Christus) met Luk. 3:23 (77 namen, van Jezus terug naar Adam) > Thematiek: Mattheüs de Abrahamitisch en Koninklijk & Lukas Adamitisch;
·         Vgl. 'Verzoeking in de woestijn' > Mat. 4 eindigt met aanbieden van de Koninkrijken (thematiek: Koningschap), Luk. 4 eindigt op het dak van de tempel (thematiek: Rangorde van de mens; hoger dan de engelen, lager dan God);
·         Belangrijk: Chronologie is in de Bijbel ondergeschikt aan de boodschap van de beschrijving. Wie de Schrift tot in het extreme determineert, loopt het gevaar de boodschap te missen. Onze tijdgeest vormt hierin een gevaar;

• Opmerkelijk: 

·         Begin zgn. 14 'toledot'-passages ("Dit is de geschiedenis van…") pas vanaf 2:4, welke van 2:4 t/m Mat. 1 doorlopen > Lezen: Gen. 2:4 (1^e), 5:1 (2^e), 6:9 (3^e), Mat. 1:1 (14^e) [HSV 1529] [zie uitdraai];
·         Genesis 1 valt buiten deze indeling en heeft daardoor een aparte plek in de Bijbel. Volgende mogelijkheden:

-          Genesis 1 vormt een inleiding die de randvoorwaarden voor het bestaan van de mens (nl. de schepping) en het doel van zijn bestaan beschrijven > Lezen: 1:28-31;

-          Genesis 1 legt de nadruk op het grote geheel (de kosmos), Genesis 2 legt de nadruk op directe leefomgeving van de mens > Lezen: 2:4-9+15-17. In Genesis 2 wordt dan als het ware ingezoomd (zie namen van God en creëren van de vrouw);

-          Genesis 1 vormt een typologische samenvatting van Gods plan. Iedere dag beschrijft een fase/bedeling uit God plan [zie uitdraai];

·         In Gen. 2:4 begint de geschiedschrijving, echter al in Gen. 1:1 begint de kosmos, nog voor de mens geschiedenis gaat schrijven.

• Samenvattend: Genesis 1 en 2 verschillen van elkaar en hebben ieder hun eigen thematiek/boodschap, welke ondergeschikt is aan de chronologie. 


2.      Genesis 1 – Het begin (1:1-2)

• Lezen:1:1-2;

• "In het begin" > 'bereshit' > Wanneer dit was? > Toen God de hemelen en de aarde schiep > Vgl. Hos. 1:2-3 (Lezen) [HSV 1414] > God begint feitelijk te spreken als Hosea handelt ( dabar) . Vgl. 1:3 (Lezen).

• "In het begin" geeft een startpunt, uitgangspunt aan, wat niet wil zeggen dat daarvoor niets zou zijn geweest > Lezen:Ps. 90:1-2 [HSV 888], Joh. 1:1-5 [HSV 1667], Spr. 8:22-23 [HSV 970] en 2 Tim. 1:9 [HSV 1854]. 

• Gods heilsplan begint voor de Bijbelbeschrijving, de Bijbelbeschrijving begint met het ontstaan van de kosmos (Gen. 1:1), hierop volgt de geschiedschrijving aangaande de mens/Adam (Gen. 2:4). Johannes 1 beschrijft de oorsprong van het leven, Genesis 1 de conceptie, zwangerschap en geboorte, Genesis 2 het leven vanaf de geboorte.

• Wat schiep God (Elohim in majesteitsmeervoud)? > 'de hemelen' (altijd duaal gebruikt in OT) en de aarde. De hemelen lijkt hier te duiden op alles wat onder de derde hemel is. Deze derde hemel lijkt er al te zijn geweest > Lezen: Job 38:6-7 [HSV 773], 1 Tim. 6:16 [HSV 1853].

• Gods handelen kent volheid: 7 woorden in Gen. 1:1 en 7 dagen in totaal. 

• "De aarde nu was woest en leeg" & "duisternis lag over de diepte" > Dit roept de volgende gedachten op: 

1.       Is er tussen Genesis 1 en 2 een periode geweest waarin de aarde woest en ledig werd?
2.       Heeft God de aarde dan als 'tohoewabohoe' gemaakt en later ingericht? 
3.       Was de aarde reeds in onontwikkelde vorm aanwezig toen God de hemel en aarde ging scheppen?

1.       Is er tussen Genesis 1 en 2 een periode geweest waarin de aarde woest en ledig werd?

·         Deze periode wordt nergens expliciet beschreven in de Bijbel. Als dit belangrijk zou zijn geweest, was dit wel gedaan;
·         Het begrip 'was'wordt dan vertaald of opgevat als 'werd'. Dit is niet onomstreden. Er wordt door vertalers opgemerkt dat als de aarde woest en ledig zou zijn geworden, dit anders was weergegeven in het Hebreeuws. Maar ook met 'was' als vertaling kan er nog steeds sprake zijn van een tussenliggende periode.  
·         De theorie steunt op de typologische toepassing van de profetie over de koning van Tyrus op satan in Ezech. 28. Echter, uitlegkundig kan en mag typologie nooit het fundament vormen van een heilsfeit. 
·         Ment stelt dat de schepping nooit woest en ledig had kunnen beginnen > Lezen: Jes. 45:18 [HSV 1137]. Deze verzen lijken echter eerder betrekking te hebben op de eindsituatie van Gen. 1&2.
·         Het begrip 'katabole' wordt in deze uitleg vaak opgevat als 'nederwerping' i.p.v. 'grondlegging'. Katabole kan i.d.d. negatief (Lezen: Opb. 12:10 [HSV 1918]), maar zeker ook positief opgevat worden (Lezen: Heb. 6:1 [HSV 1868] + 11:11 ["zaad te geven"] [HSV 1875]).

·         Conclusie: Wij kunnen niet uitsluiten dat er een kosmos voor de onze is geweest, maar hard bewijs hebben wij niet. Wij weten het niet.

2.       Heeft God de aarde dan als 'tohoewabohoe' gemaakt en later ingericht?

·         Dit kan als de schepping als proces opgevat wordt. "In het begin" geeft een moment in de tijd aan waarop aan iets begonnen wordt, geen absoluut 0-punt.

3.       Was de aarde reeds in onontwikkelde vorm aanwezig toen God hemelen en aarde ging scheppen?

·         De aarde was dan nog niet als aarde herkenbaar, maar in embryonale staat (vgl. het embryo van de mens, dat moeilijk van de dieren te onderscheiden is).

• Het gaat niet om de details maar om de boodschap: Er was chaos, wat God tot een prachtig en goedwerkend systeem maakte, waarbij de mens de kroon op het werk is > Lezen: Ps. 104:24+33-34 [HSV 903].

Bijbelstudiedag – Het Scheppingsdilemma – Deel 3/4

1.      Structuur en duale karakter van Genesis 1

• In Genesis 1 zien wij een duidelijke structuur in Gods handelen terug [Zie uitdraai]:

1^e drietal dagen: SCHEIDING BRENGEN

1. Licht en donker gescheiden
        2. Wateren gescheiden (op + boven aarde)                       

                       3. Land en water gescheiden

2^e drietal dagen: FORMEREN

4. De hemellichamen geformeerd

        5. De waterdieren + hemeldieren geformeerd 

                       6. De landdieren en de mens geformeerd

• Deze wetmatigheid geeft aan dat God ordelijk te werk gaat en ook orde aanbrengt in de schepping > Het verloop van de tijd, de seizoenen in de natuur, de voedselpiramide, de waterkringloop, de levenscirkel zorgen allemaal voor een evenwicht die de aarde leefbaar maakt en het bestaan structuur geeft > Ideale theorie.

• Duale karakter > Overal in Genesis 1 komen wij het duale karakter tegen (Genesis 1 doornemen), maar ook in Genesis 2 is dit het geval (Lezen: 2:9+18). Het bepaalt ons bij het duale karakter van de schepping en het menselijke bestaan: leven & dood, dag & nacht, licht & donker, hemel & aarde, goed & kwaad, oorlog & vrede, man & vrouw. Zie ook Pred. 3:1:8 (Lezen) [HSV 1024], maar ook 1 Kor. 15:50+53-54 (Lezen) [HSV 1798].

2.      De kwestie van het licht

• Lezen: Gen. 1:3-5+14-18.

• Het licht is er eerder dan de hemellichamen die onze bron van licht vormen > Lezen: 1 Tim. 6:16 [HSV 1853] + Opb. 21:23 [HSV 1929]+ Joh. 1:1-5 [HSV 1667] > De schepping begint met absoluut licht en eindigt met absoluut licht.

• De dagen beginnen naar Joods gebruik met de avond > de Schepping begint met het duister en eindigt in licht. Avond & morgen geven hier een dualiteit aan.

• De eerste drie dagen zijn er geen hemellichamen die met hun licht de tijd bepalen. Het lijkt in Genesis 1 met het begrip 'dag' daarom niet om 24 uur te gaan, maar om de structuur waarin de schepping tot stand komt en de dualiteit tussen avond en morgen > Kadertheorie.

• Licht bestaat hier zonder bron en bestaat voor de tijd:

·         Licht is onafhankelijk van tijd;
·         Licht is fundamenteler dan tijd (vb. tijdzones in de wereld);
·         Licht is tijdloos;
·         God is licht en staat daarmee boven de tijd > Lezen:1 Tim. 1:17 (HSV 1849);
·         Alle gebeurtenissen in de schepping vinden voor God parallel aan elkaar plaats > Duizend jaar is voor Hem als één dag (2 Pet. 3:8).

• Het licht wordt 'goed' genoemd, de scheiding tussen licht en duisternis niet. Zou het zo zijn dat in de eerste Scheppingsdagen het alleen licht is als God aanwezig is en handelend optreedt?

&bull  Gods tijdloze licht mag in onze harten schijnen > Lezen:2 Kor. 4:6 [HSV 1803].

3.      De kwestie van het uitspansel

• Lezen:1:6-10

• Bezie de zaken in het licht van de tijd waarin Genesis is opgetekend.

• 'Hemelen' > Universeel en enkel duaal gebruikt woord voor 'hemel' in het OT ('shamayim'), afkomstig van niet gebruikte enkelvoud 'shameh' (betekent: 'hoog zijn' / 'verheven zijn').

• 'Gewelf' (of: 'uitspansel') > 'raqi' > letterlijk: 'uitspreiding'. Het gewelf scheidt de wateren die op dat moment de aarde bedekken en maakt scheiding. Wij zouden het kunnen zien als de blauwe hemelkoepel boven ons > Lezen: Job 37:18 [HSV 773]. 

• De wateren onder het gewelf worden ook weer gescheiden van elkaar in water en land.

• Over de wateren boven het gewelf wordt verder niets meer gemeld in Genesis. Wellicht grote waterreservoirs boven onze dampkring? > Vgl. Gen. 2:5-6+7:11-12+8:2 + Ps. 148:4 ( Lezen) [HSV 954]. Opmerkelijk is dat er pas over wolken gesproken wordt na de zondvloed > vgl. 9:13 (Lezen).

• Lezen: 1:14-18 > Vanuit het oogpunt van de mens op aarde, zijn zon en maan aan de onderzijde van het hemelgewelf bevestigd.

• Samenvattend: Het hemelgewelf lijkt op de blauwe 'koepel' van lucht boven ons te duiden. Waarboven zich dan grote waterreservoirs zouden bevinden en waarbij – vanuit het oogpunt van de mens – de hemellichten aan de blauwe koepel zijn bevestigd.

• Belangrijk: Wat het ook is, als wij maar onthouden wat in Ps. 108:5 staat (Lezen) [912].

4.      Slotsom & Conclusie

• Om de boodschap van Genesis 1&2 goed te verstaan, is het belangrijk dat wij buiten onze tijdgeest denken en redeneren en rekening houden met de tijd waarin Genesis is opgetekend.

• God is hoe dan ook de Almachtige Schepper van hemel en aarde en heeft de schepping op een wonderlijke en ondoorgrondelijke manier tot stand gebracht.

• In Genesis 1 kunnen wij zien hoe God de schepping wetmatig en ordelijk tot stand heeft gebracht.

• In Genesis 2 kunnen wij zien hoe God begint met de mensheid en hem de voorwaarden biedt om op aarde te kunnen leven en zijn taak te doen.

• Genesis 1 is een piramide, waarbij de mens de top is. Genesis 2 een cirkel, waarbij de mens in het midden staat.

• Het is onduidelijk wat er voor de Schepping was; de Bijbel leert ons 'slechts' grofweg wat er tussen de huidige schepping en de nieuwe hemel en de nieuwe aarde gebeurt.

• Lezen: Jes. 55:8-11 [HSV 1155].


Bijbelstudiedag – Het Scheppingsdilemma – Deel 4/4

Lezen: Gen. 2:4-17


1.      Inleiding

• Twee scheppingsbeschrijvingen in Genesis, waarin de chronologie ondergeschikt is aan de thematiek:

·         In Genesis 1 sprake van 7 dagen, in Genesis 2 sprake van 1 dag > Lezen: 2:4b; 
·         In Genesis 1 staat de kosmos centraal, in Genesis 2 staat de mens centraal;
·         Genesis 1 ziet als het ware vanuit de hemel, Genesis 2 als het ware vanaf de aarde;
·         In Genesis 1 is God enkel 'Elohim', In Genesis 2 'JHWH Elohim';
·         Genesis 1 staat de mens aan de top van de piramide, Genesis 2 in het midden van de cirkel.


2.      De situatie op aarde (2:4-7)

• Lezen: 2:4 > In Genesis 2 begint de geschiedenis van de mensheid (toledot-passages beginnen).

• Van "hemelen en aarde" naar "aarde en hemel" koppelt de twee scheppingsgeschiedenissen met elkaar; zij handelen beiden over één en hetzelfde onderwerp, wel vanuit ander perspectief.

• "Op de dag" heeft hier eerder de betekenis van 'moment' dan van 'dag'.

• Lezen: 2:5 > Wij worden nu naar beneden meegenomen en zien dat de aarde leeg is. Waarom?

·         Het heeft niet geregend;
·         Er is geen mens om de aarde te bewerken.

• Waarom zou je een huis inrichten als er niemand in woont?

• Lezen: 2:6 > God laat de aarde tot leven komen; een voorwaarde om er te kunnen leven. 

• Lezen:2:7 > Adam wordt uit de 'adama' gevormd.

• De aarde voorziet zelf in haar bestaansvoorwaarden, waarbij de heerser over de aarde iets Goddelijks meekrijgt > Vgl. Ps. 8:4-10 + Pred. 12:7 (Lezen).

• De naakte mens staat nu op de naakte aarde. Hoe nu verder?

3.      Levensvoorwaarden voor de mens (2:8-17)

• Lezen:2:8 > God plant een hof (LXX: 'paradisos'), een omsloten tuin, in Eden (bet. 'lieflijkheid' / 'heerlijkheid'). Uiteindelijk is dit paradijs niets anders dan een afschaduwing van het hemels Jeruzalem, dat ook paradijs genoemd wordt. Beiden bieden beschutting en veiligheid. In beiden is geen plaats voor de zonde > Lezen: 3:22-23 + Opb. 22:14-15. Hetzelfde geldt overigens voor de tabernakel en tempel, die beiden ook omheind zijn.

• Het oosten staat voor de plek waar de zon op komt en heeft in de Bijbel relatie met de HEERE > De hof van Eden is net als de tabernakel/tempel en het hemels Jeruzalem een plek waar God aanwezig is.

• De mens mag daar wonen waar God aanwezig is > Hij mag in Zijn nabijheid zijn > Vgl. Opb. 21:23-27 (Lezen).

• Lezen: 2:9 > De dauw uit de aardbodem laat fruitbomen uit de aardbodem komen. De 'circle of life'is begonnen, zij het wel in vegetarische vorm > Lezen: 1:29-30.

• Lezen: 2:16-17 > De boom des leven als teken dat God de mens het leven heeft gegeven. De boom van de kennis van goed en kwaad als teken van wie Adam de schepping had ontvangen.

• Eten van de boom van de kennis van goed en kwaad, geeft Adam geen onderscheid tussen goed en kwaad, dit had hij al (hij wist dat hij niet mocht eten van die boom), het geeft Adam de mogelijkheid om zelf te bepalen wat goed en kwaad is. Het vak ethiek is een gevolg van het eten van deze boom.

• Lezen: 2:10-14 > De leefomgeving van de mens is vruchtbaar en rijk; er is overvloed. Het biedt de mens alle mogelijkheden om zich te ontwikkelen.

• Lezen: 2:15 > Vgl. vers 8, nu wordt het levensdoel van de mens er aan toegevoegd: "om die te bewerken en te onderhouden". Als snel gaat dit mis > Zondeval, wat uiteindelijk uitmondt in de Zondvloed > Na de Zondvloed zien wij dat de situatie in de schepping veranderd is > Lezen: Gen. 9:1-7. 

• Toch blijft er een taak van "bewerken"en "onderhouden", en wel voor het volk Israël in de priesterdienst > Lezen: Num. 18:5-7 > vers 7: "waarnemen" = "onderhouden" & "dienen" = "bewerken".

• Ook voor ons gelden deze woorden in zekere zin > "bewerken" is (via LXX) terug te vinden in "goede werken" > Lezen: Tit. 3:8, "onderhouden" is (via LXX) terug te vinden in "bewaren"> Lezen:2 Tim. 1:14.

4.      Slotsom & Conclusie

• Genesis 2 leert ons dat de mens er niet voor de schepping is, maar de schepping er voor de mens is. De mens heeft binnen deze schepping een taak. Deze is gedurende het verloop van Gods heilsplan wel veranderd.

• Wat is dan Gods uiteindelijke doel met het bestaan van mens & schepping? Efeze 1 leert ons tot drie keer toe: "Opdat wij tot lof van Zijn heerlijkheid zouden zijn…".

• Hoe komt de mens tot dit doel? Door Jezus Christus verlossende werk. De hoop voor Israël en de volken loopt hierbij via herstel en vernieuwing van de schepping. Voor ons geldt > Lezen: Kol. 3:1-3.

De preek is te beluisteren via de speler onder aan deze pagina.
Het onderstaande verslag en het schema zijn hier te downloaden

Bijbelstudiedag – Het Scheppingsdilemma – Deel 1/4

Oud Beijerland 9 & 10 januari 2016

Opzet

• Niet alles zal aan de orde komen, daarvoor is het onderwerp te breed.

Studie 1 (9-1) > Inleiding

1.       Het is en het zal een dilemma blijven
2.       Een paar belangrijke uitgangspunten

Studie 2 (9-1) > Genesis 1

1.       De verschillen tussen Genesis 1 en 2
2.       Genesis 1 – Het begin

Studie 3 (9-1) > Genesis 1

1.       Structuur en duale karakter van Genesis 1
2.       De kwestie van het licht
3.       De kwestie van het uitspansel
4.       Slotsom & Conclusie

Studie 4 (10-1) > Genesis 2

1.      Het is en het zal een dilemma blijven

• In de afgelopen tweehonderd jaar is men zich in toenemende mate af gaan vragen of God verantwoordelijk is voor het ontstaan van de kosmos en hoe dit dan gebeurd is:

·         Het heelal zou spontaan ontstaan zijn door een Big Bang, waarbij materie en antimaterie uit elkaar getrokken zijn > Haaks op Genesis 1;
·         Onderzoeken stellen dat de aarde miljarden jaren oud is > Haaks op 7.000 jaar van de Bijbel;
·         Leven is door evolutie ontstaan > Haaks op Genesis 1, waar God de Schepper wordt genoemd;
·         Mensen bestaan honderdduizenden jaren > Haaks op 7.000 jaar van de Bijbel.

• Christenen pogen – al dan niet beïnvloed door de tijdgeest – om Genesis (opnieuw) te verklaren:

1.       Absoluut Creatonistische theorie > God schiep hemel en aarde in 6 dagen van 24 uur;
2.       Concordistische theorie > De 6 dagen van Genesis 1 kunnen dagen van miljoenen jaren zijn geweest, waarin dan de evolutie plaats vond;
3.       Diluviale theorie > De aarde heeft ingeschapen ouderdom meegekregen en de zondvloed heeft e.e.a. ook drastisch veranderd;
4.       Restitutietheorie > Er is nog een (verwoeste) schepping voor de onze geweest (scheiding tussen Gen. 1:1 en Gen. 1:2);
5.       Ideale theorie > Het gaat niet om de letterlijkheid, maar om de logische ordening welke poëtisch wordt weergegeven;
6.       Kadertheorie > De structuur van de Israëlitische week wordt gebruikt om Gods scheppende werk in te verankeren;
7.       Complementaire theorie > Bijbel en wetenschap beschrijven ieder een eigen terrein van de werkelijkheid.

• Het Darwinisme lijkt een betere en gemakkelijkere oplossing. Echter:

·         Er is tussen de verschillende onderzoekers veel verschil van mening over dateringen;
·         Men heeft het proces tot het creëren van het eerste leven nooit na kunnen bootsen;
·         Er zijn missing links tussen de soorten;
·         Wetenschappelijk gezien zijn de samenvallende toevalligheden waardoor de aarde is ontstaan onmogelijk;
·         Het is de Evolutie 'theorie';
·         De vraag is: Kunnen wij überhaupt wel  wetenschappelijk duiden hoe de kosmos is ontstaan?> Lezen: Job. 38:1-7 [HSV 773].

• Het is belangrijk dat wij beseffen dat zowel gelovigen als niet gelovigen vanuit de huidige  tijdgeest naar dit onderwerp kijken. Genesis 1 en 2 zijn echter overgeleverd rekening houdend met de tijdgeest van toen.

• In onze tijd willen wij absolute en feitelijke antwoorden; een kant en klaar overzicht van hoe de schepping is ontstaan, hoe Gods Plan is en wanneer Christus terug komt. Van hieruit ontstaan ook de verschillende interpretaties van hoe God de kosmos heeft geschapen:

·         Miljoenen jaren versus zes dagen;
·         Bolle versus holle aarde;
·         Darwinisme versus Intelligent Design versus creationisme;
·         God heeft losgelaten versus God bestuurd.

• Het is niet erg dat wij vanuit onze tijdgeest denken en redeneren, als wij dit maar wel beseffen en de tijdgeest niet aan de Bijbel opleggen. Dat wil zeggen: Geen absolute antwoorden eisen > Lezen: 2 Pet. 1:20-21 [HSV 1894] en 1 Kor. 13:12-13 [HSV 1794]. 

• Laten wij zo onbevooroordeeld mogelijk de Bijbel benaderen vanuit het besef dat wij niet op alles een antwoord hoeven te krijgen en ook zullen krijgen.

2.      Een paar belangrijke uitgangspunten

• God is hoe dan ook de Schepper van hemel en aarde: Lezen:Wet: Gen. 1:1 + Gen. 2:4b, Profeten:  Jes. 40:28 [HSV 1124] + Jer. 10:12 [HSV 1202], Geschriften: Neh. 9:6 [HSV 695]+ Ps. 121:2 [HSV 932], NT: Hand. 14:15 [HSV 1731] + Opb. 4:11 [HSV 1911].

• Aan de schepping kunnen wij zien Wie de Schepper is: Lezen:Rom. 1:20 [HSV 1758] + Ps. 19:2-5 [HSV 800].

• God schiep de wereld door Christus: Lezen:Kol. 1:15-16 [HSV 1835] en Opb. 3:14 [HSV 1910].

• God past zich aan de (belevingswereld van de) mens aan in Zijn openbaring:

·         Gods hemelse wijsheid gaat ons aardse denken te boven. God moet Zich daarom aan ons aanpassen;

·         OT is Hebreeuws + Aramees, NT is Grieks (terwijl Here Jezus Aramees sprak);

·         Gelijkenis over de rijke man en de arme Lazarus sluit aan bij beeld wat men toen van het dodenrijk had (Luk. 16);

·         Voor dood (thanatos) en dodenrijk (hades) worden termen gebruikt uit de Griekse mythologie, wat aansluit bij de taal en het denken van de mensen uit die tijd. 

·         De zon staat stil (Joz. 10:12-13), de hemel is rond (Jes. 40:22) en sterren vallen uit de hemel (Opb. 6:13);

·         God openbaart niet alles (tegelijkertijd) > Deut. 29:29, Dan. 12:9 + Opb. 10:4.

&bull  Heeft God hemel en aarde voor zeker in 6 dagen gemaakt?> Lezen: Ex. 20:9-11 > Het gaat er hier niet om te bewijzen in hoeveel dagen God de hemel en de aarde gemaakt heeft, maar dat Israël op de 7^e dag zijn rust neemt. Vgl. met Efe. 6:1-3 (Lezen) [HSV 1828]. Zie ook Gen. 2:4b (Lezen) > "de dag dat". 

• Kan God hemel en aarde in 6 dagen maken? > Lezen: Ps. 33:6-9 [HSV 816]. Belangrijk punt is niet zo zeer hoe God hemel en aarde gemaakt heeft, maar dat Hij dit heeft gedaan en dat de Scheppingswerken van Hem getuigen en dat wij hiervan mogen genieten! (vb. hoe natuurfilm vaak in elkaar gezet wordt).


Bijbelstudiedag – Het Scheppingsdilemma – Deel 2/4

1.      De verschillen tussen Genesis 1 en 2

• Twee scheppingsbeschrijvingen met ieder een eigen karakter:

·         Genesis 1 (1:1-2:3):
-          7 dagen;
-          Eerst de leefomgeving, dan de mens;
-          Gestructureerde beschrijving; 
-          God wordt 'Elohim' genoemd;
-          Scheppingsopdracht aan de mens (1:28-31);
-          Het gaat om de kosmos en de plaats van de mens hierin.

·         Genesis 2 (2:4-2:25):

-          1 dag;
-          Eerst de mens, dan de leefomgeving;
-          Verhalende beschrijving;
-          God wordt 'JHWH Elohim' genoemd;
-          Vrouw aan de mens gegeven (2:21-25);
-          Het gaat om de mens en hoe de kosmos hem als leefomgeving gegeven is.

• Verklaring:

·         Genesis 1 en 2 benaderen de schepping ieder vanuit een eigen invalshoek, hebben een eigen thema > In Genesis 1 staat de kosmos centraal, in Genesis 2 de mens. Thematiek lijkt belangrijker dan chronologie te zijn;
·         Vgl. 'onvolledige' geslachtsregisters Mat. 1:1 (3x 14 namen, van Abraham tot Christus) met Luk. 3:23 (77 namen, van Jezus terug naar Adam) > Thematiek: Mattheüs de Abrahamitisch en Koninklijk & Lukas Adamitisch;
·         Vgl. 'Verzoeking in de woestijn' > Mat. 4 eindigt met aanbieden van de Koninkrijken (thematiek: Koningschap), Luk. 4 eindigt op het dak van de tempel (thematiek: Rangorde van de mens; hoger dan de engelen, lager dan God);
·         Belangrijk: Chronologie is in de Bijbel ondergeschikt aan de boodschap van de beschrijving. Wie de Schrift tot in het extreme determineert, loopt het gevaar de boodschap te missen. Onze tijdgeest vormt hierin een gevaar;

• Opmerkelijk: 

·         Begin zgn. 14 'toledot'-passages ("Dit is de geschiedenis van…") pas vanaf 2:4, welke van 2:4 t/m Mat. 1 doorlopen > Lezen: Gen. 2:4 (1^e), 5:1 (2^e), 6:9 (3^e), Mat. 1:1 (14^e) [HSV 1529] [zie uitdraai];
·         Genesis 1 valt buiten deze indeling en heeft daardoor een aparte plek in de Bijbel. Volgende mogelijkheden:

-          Genesis 1 vormt een inleiding die de randvoorwaarden voor het bestaan van de mens (nl. de schepping) en het doel van zijn bestaan beschrijven > Lezen: 1:28-31;

-          Genesis 1 legt de nadruk op het grote geheel (de kosmos), Genesis 2 legt de nadruk op directe leefomgeving van de mens > Lezen: 2:4-9+15-17. In Genesis 2 wordt dan als het ware ingezoomd (zie namen van God en creëren van de vrouw);

-          Genesis 1 vormt een typologische samenvatting van Gods plan. Iedere dag beschrijft een fase/bedeling uit God plan [zie uitdraai];

·         In Gen. 2:4 begint de geschiedschrijving, echter al in Gen. 1:1 begint de kosmos, nog voor de mens geschiedenis gaat schrijven.

• Samenvattend: Genesis 1 en 2 verschillen van elkaar en hebben ieder hun eigen thematiek/boodschap, welke ondergeschikt is aan de chronologie. 


2.      Genesis 1 – Het begin (1:1-2)

• Lezen:1:1-2;

• "In het begin" > 'bereshit' > Wanneer dit was? > Toen God de hemelen en de aarde schiep > Vgl. Hos. 1:2-3 (Lezen) [HSV 1414] > God begint feitelijk te spreken als Hosea handelt ( dabar) . Vgl. 1:3 (Lezen).

• "In het begin" geeft een startpunt, uitgangspunt aan, wat niet wil zeggen dat daarvoor niets zou zijn geweest > Lezen:Ps. 90:1-2 [HSV 888], Joh. 1:1-5 [HSV 1667], Spr. 8:22-23 [HSV 970] en 2 Tim. 1:9 [HSV 1854]. 

• Gods heilsplan begint voor de Bijbelbeschrijving, de Bijbelbeschrijving begint met het ontstaan van de kosmos (Gen. 1:1), hierop volgt de geschiedschrijving aangaande de mens/Adam (Gen. 2:4). Johannes 1 beschrijft de oorsprong van het leven, Genesis 1 de conceptie, zwangerschap en geboorte, Genesis 2 het leven vanaf de geboorte.

• Wat schiep God (Elohim in majesteitsmeervoud)? > 'de hemelen' (altijd duaal gebruikt in OT) en de aarde. De hemelen lijkt hier te duiden op alles wat onder de derde hemel is. Deze derde hemel lijkt er al te zijn geweest > Lezen: Job 38:6-7 [HSV 773], 1 Tim. 6:16 [HSV 1853].

• Gods handelen kent volheid: 7 woorden in Gen. 1:1 en 7 dagen in totaal. 

• "De aarde nu was woest en leeg" & "duisternis lag over de diepte" > Dit roept de volgende gedachten op: 

1.       Is er tussen Genesis 1 en 2 een periode geweest waarin de aarde woest en ledig werd?
2.       Heeft God de aarde dan als 'tohoewabohoe' gemaakt en later ingericht? 
3.       Was de aarde reeds in onontwikkelde vorm aanwezig toen God de hemel en aarde ging scheppen?

1.       Is er tussen Genesis 1 en 2 een periode geweest waarin de aarde woest en ledig werd?

·         Deze periode wordt nergens expliciet beschreven in de Bijbel. Als dit belangrijk zou zijn geweest, was dit wel gedaan;
·         Het begrip 'was'wordt dan vertaald of opgevat als 'werd'. Dit is niet onomstreden. Er wordt door vertalers opgemerkt dat als de aarde woest en ledig zou zijn geworden, dit anders was weergegeven in het Hebreeuws. Maar ook met 'was' als vertaling kan er nog steeds sprake zijn van een tussenliggende periode.  
·         De theorie steunt op de typologische toepassing van de profetie over de koning van Tyrus op satan in Ezech. 28. Echter, uitlegkundig kan en mag typologie nooit het fundament vormen van een heilsfeit. 
·         Ment stelt dat de schepping nooit woest en ledig had kunnen beginnen > Lezen: Jes. 45:18 [HSV 1137]. Deze verzen lijken echter eerder betrekking te hebben op de eindsituatie van Gen. 1&2.
·         Het begrip 'katabole' wordt in deze uitleg vaak opgevat als 'nederwerping' i.p.v. 'grondlegging'. Katabole kan i.d.d. negatief (Lezen: Opb. 12:10 [HSV 1918]), maar zeker ook positief opgevat worden (Lezen: Heb. 6:1 [HSV 1868] + 11:11 ["zaad te geven"] [HSV 1875]).

·         Conclusie: Wij kunnen niet uitsluiten dat er een kosmos voor de onze is geweest, maar hard bewijs hebben wij niet. Wij weten het niet.

2.       Heeft God de aarde dan als 'tohoewabohoe' gemaakt en later ingericht?

·         Dit kan als de schepping als proces opgevat wordt. "In het begin" geeft een moment in de tijd aan waarop aan iets begonnen wordt, geen absoluut 0-punt.

3.       Was de aarde reeds in onontwikkelde vorm aanwezig toen God hemelen en aarde ging scheppen?

·         De aarde was dan nog niet als aarde herkenbaar, maar in embryonale staat (vgl. het embryo van de mens, dat moeilijk van de dieren te onderscheiden is).

• Het gaat niet om de details maar om de boodschap: Er was chaos, wat God tot een prachtig en goedwerkend systeem maakte, waarbij de mens de kroon op het werk is > Lezen: Ps. 104:24+33-34 [HSV 903].

Bijbelstudiedag – Het Scheppingsdilemma – Deel 3/4

1.      Structuur en duale karakter van Genesis 1

• In Genesis 1 zien wij een duidelijke structuur in Gods handelen terug [Zie uitdraai]:

1^e drietal dagen: SCHEIDING BRENGEN

1. Licht en donker gescheiden
        2. Wateren gescheiden (op + boven aarde)                       

                       3. Land en water gescheiden

2^e drietal dagen: FORMEREN

4. De hemellichamen geformeerd

        5. De waterdieren + hemeldieren geformeerd 

                       6. De landdieren en de mens geformeerd

• Deze wetmatigheid geeft aan dat God ordelijk te werk gaat en ook orde aanbrengt in de schepping > Het verloop van de tijd, de seizoenen in de natuur, de voedselpiramide, de waterkringloop, de levenscirkel zorgen allemaal voor een evenwicht die de aarde leefbaar maakt en het bestaan structuur geeft > Ideale theorie.

• Duale karakter > Overal in Genesis 1 komen wij het duale karakter tegen (Genesis 1 doornemen), maar ook in Genesis 2 is dit het geval (Lezen: 2:9+18). Het bepaalt ons bij het duale karakter van de schepping en het menselijke bestaan: leven & dood, dag & nacht, licht & donker, hemel & aarde, goed & kwaad, oorlog & vrede, man & vrouw. Zie ook Pred. 3:1:8 (Lezen) [HSV 1024], maar ook 1 Kor. 15:50+53-54 (Lezen) [HSV 1798].

2.      De kwestie van het licht

• Lezen: Gen. 1:3-5+14-18.

• Het licht is er eerder dan de hemellichamen die onze bron van licht vormen > Lezen: 1 Tim. 6:16 [HSV 1853] + Opb. 21:23 [HSV 1929]+ Joh. 1:1-5 [HSV 1667] > De schepping begint met absoluut licht en eindigt met absoluut licht.

• De dagen beginnen naar Joods gebruik met de avond > de Schepping begint met het duister en eindigt in licht. Avond & morgen geven hier een dualiteit aan.

• De eerste drie dagen zijn er geen hemellichamen die met hun licht de tijd bepalen. Het lijkt in Genesis 1 met het begrip 'dag' daarom niet om 24 uur te gaan, maar om de structuur waarin de schepping tot stand komt en de dualiteit tussen avond en morgen > Kadertheorie.

• Licht bestaat hier zonder bron en bestaat voor de tijd:

·         Licht is onafhankelijk van tijd;
·         Licht is fundamenteler dan tijd (vb. tijdzones in de wereld);
·         Licht is tijdloos;
·         God is licht en staat daarmee boven de tijd > Lezen:1 Tim. 1:17 (HSV 1849);
·         Alle gebeurtenissen in de schepping vinden voor God parallel aan elkaar plaats > Duizend jaar is voor Hem als één dag (2 Pet. 3:8).

• Het licht wordt 'goed' genoemd, de scheiding tussen licht en duisternis niet. Zou het zo zijn dat in de eerste Scheppingsdagen het alleen licht is als God aanwezig is en handelend optreedt?

&bull  Gods tijdloze licht mag in onze harten schijnen > Lezen:2 Kor. 4:6 [HSV 1803].

3.      De kwestie van het uitspansel

• Lezen:1:6-10

• Bezie de zaken in het licht van de tijd waarin Genesis is opgetekend.

• 'Hemelen' > Universeel en enkel duaal gebruikt woord voor 'hemel' in het OT ('shamayim'), afkomstig van niet gebruikte enkelvoud 'shameh' (betekent: 'hoog zijn' / 'verheven zijn').

• 'Gewelf' (of: 'uitspansel') > 'raqi' > letterlijk: 'uitspreiding'. Het gewelf scheidt de wateren die op dat moment de aarde bedekken en maakt scheiding. Wij zouden het kunnen zien als de blauwe hemelkoepel boven ons > Lezen: Job 37:18 [HSV 773]. 

• De wateren onder het gewelf worden ook weer gescheiden van elkaar in water en land.

• Over de wateren boven het gewelf wordt verder niets meer gemeld in Genesis. Wellicht grote waterreservoirs boven onze dampkring? > Vgl. Gen. 2:5-6+7:11-12+8:2 + Ps. 148:4 ( Lezen) [HSV 954]. Opmerkelijk is dat er pas over wolken gesproken wordt na de zondvloed > vgl. 9:13 (Lezen).

• Lezen: 1:14-18 > Vanuit het oogpunt van de mens op aarde, zijn zon en maan aan de onderzijde van het hemelgewelf bevestigd.

• Samenvattend: Het hemelgewelf lijkt op de blauwe 'koepel' van lucht boven ons te duiden. Waarboven zich dan grote waterreservoirs zouden bevinden en waarbij – vanuit het oogpunt van de mens – de hemellichten aan de blauwe koepel zijn bevestigd.

• Belangrijk: Wat het ook is, als wij maar onthouden wat in Ps. 108:5 staat (Lezen) [912].

4.      Slotsom & Conclusie

• Om de boodschap van Genesis 1&2 goed te verstaan, is het belangrijk dat wij buiten onze tijdgeest denken en redeneren en rekening houden met de tijd waarin Genesis is opgetekend.

• God is hoe dan ook de Almachtige Schepper van hemel en aarde en heeft de schepping op een wonderlijke en ondoorgrondelijke manier tot stand gebracht.

• In Genesis 1 kunnen wij zien hoe God de schepping wetmatig en ordelijk tot stand heeft gebracht.

• In Genesis 2 kunnen wij zien hoe God begint met de mensheid en hem de voorwaarden biedt om op aarde te kunnen leven en zijn taak te doen.

• Genesis 1 is een piramide, waarbij de mens de top is. Genesis 2 een cirkel, waarbij de mens in het midden staat.

• Het is onduidelijk wat er voor de Schepping was; de Bijbel leert ons 'slechts' grofweg wat er tussen de huidige schepping en de nieuwe hemel en de nieuwe aarde gebeurt.

• Lezen: Jes. 55:8-11 [HSV 1155].


Bijbelstudiedag – Het Scheppingsdilemma – Deel 4/4

Lezen: Gen. 2:4-17


1.      Inleiding

• Twee scheppingsbeschrijvingen in Genesis, waarin de chronologie ondergeschikt is aan de thematiek:

·         In Genesis 1 sprake van 7 dagen, in Genesis 2 sprake van 1 dag > Lezen: 2:4b; 
·         In Genesis 1 staat de kosmos centraal, in Genesis 2 staat de mens centraal;
·         Genesis 1 ziet als het ware vanuit de hemel, Genesis 2 als het ware vanaf de aarde;
·         In Genesis 1 is God enkel 'Elohim', In Genesis 2 'JHWH Elohim';
·         Genesis 1 staat de mens aan de top van de piramide, Genesis 2 in het midden van de cirkel.


2.      De situatie op aarde (2:4-7)

• Lezen: 2:4 > In Genesis 2 begint de geschiedenis van de mensheid (toledot-passages beginnen).

• Van "hemelen en aarde" naar "aarde en hemel" koppelt de twee scheppingsgeschiedenissen met elkaar; zij handelen beiden over één en hetzelfde onderwerp, wel vanuit ander perspectief.

• "Op de dag" heeft hier eerder de betekenis van 'moment' dan van 'dag'.

• Lezen: 2:5 > Wij worden nu naar beneden meegenomen en zien dat de aarde leeg is. Waarom?

·         Het heeft niet geregend;
·         Er is geen mens om de aarde te bewerken.

• Waarom zou je een huis inrichten als er niemand in woont?

• Lezen: 2:6 > God laat de aarde tot leven komen; een voorwaarde om er te kunnen leven. 

• Lezen:2:7 > Adam wordt uit de 'adama' gevormd.

• De aarde voorziet zelf in haar bestaansvoorwaarden, waarbij de heerser over de aarde iets Goddelijks meekrijgt > Vgl. Ps. 8:4-10 + Pred. 12:7 (Lezen).

• De naakte mens staat nu op de naakte aarde. Hoe nu verder?

3.      Levensvoorwaarden voor de mens (2:8-17)

• Lezen:2:8 > God plant een hof (LXX: 'paradisos'), een omsloten tuin, in Eden (bet. 'lieflijkheid' / 'heerlijkheid'). Uiteindelijk is dit paradijs niets anders dan een afschaduwing van het hemels Jeruzalem, dat ook paradijs genoemd wordt. Beiden bieden beschutting en veiligheid. In beiden is geen plaats voor de zonde > Lezen: 3:22-23 + Opb. 22:14-15. Hetzelfde geldt overigens voor de tabernakel en tempel, die beiden ook omheind zijn.

• Het oosten staat voor de plek waar de zon op komt en heeft in de Bijbel relatie met de HEERE > De hof van Eden is net als de tabernakel/tempel en het hemels Jeruzalem een plek waar God aanwezig is.

• De mens mag daar wonen waar God aanwezig is > Hij mag in Zijn nabijheid zijn > Vgl. Opb. 21:23-27 (Lezen).

• Lezen: 2:9 > De dauw uit de aardbodem laat fruitbomen uit de aardbodem komen. De 'circle of life'is begonnen, zij het wel in vegetarische vorm > Lezen: 1:29-30.

• Lezen: 2:16-17 > De boom des leven als teken dat God de mens het leven heeft gegeven. De boom van de kennis van goed en kwaad als teken van wie Adam de schepping had ontvangen.

• Eten van de boom van de kennis van goed en kwaad, geeft Adam geen onderscheid tussen goed en kwaad, dit had hij al (hij wist dat hij niet mocht eten van die boom), het geeft Adam de mogelijkheid om zelf te bepalen wat goed en kwaad is. Het vak ethiek is een gevolg van het eten van deze boom.

• Lezen: 2:10-14 > De leefomgeving van de mens is vruchtbaar en rijk; er is overvloed. Het biedt de mens alle mogelijkheden om zich te ontwikkelen.

• Lezen: 2:15 > Vgl. vers 8, nu wordt het levensdoel van de mens er aan toegevoegd: "om die te bewerken en te onderhouden". Als snel gaat dit mis > Zondeval, wat uiteindelijk uitmondt in de Zondvloed > Na de Zondvloed zien wij dat de situatie in de schepping veranderd is > Lezen: Gen. 9:1-7. 

• Toch blijft er een taak van "bewerken"en "onderhouden", en wel voor het volk Israël in de priesterdienst > Lezen: Num. 18:5-7 > vers 7: "waarnemen" = "onderhouden" & "dienen" = "bewerken".

• Ook voor ons gelden deze woorden in zekere zin > "bewerken" is (via LXX) terug te vinden in "goede werken" > Lezen: Tit. 3:8, "onderhouden" is (via LXX) terug te vinden in "bewaren"> Lezen:2 Tim. 1:14.

4.      Slotsom & Conclusie

• Genesis 2 leert ons dat de mens er niet voor de schepping is, maar de schepping er voor de mens is. De mens heeft binnen deze schepping een taak. Deze is gedurende het verloop van Gods heilsplan wel veranderd.

• Wat is dan Gods uiteindelijke doel met het bestaan van mens & schepping? Efeze 1 leert ons tot drie keer toe: "Opdat wij tot lof van Zijn heerlijkheid zouden zijn…".

• Hoe komt de mens tot dit doel? Door Jezus Christus verlossende werk. De hoop voor Israël en de volken loopt hierbij via herstel en vernieuwing van de schepping. Voor ons geldt > Lezen: Kol. 3:1-3.

De preek is te beluisteren via de speler onder aan deze pagina.
Het onderstaande verslag en het schema zijn hier te downloaden

Bijbelstudiedag – Het Scheppingsdilemma – Deel 1/4

Oud Beijerland 9 & 10 januari 2016

Opzet

• Niet alles zal aan de orde komen, daarvoor is het onderwerp te breed.

Studie 1 (9-1) > Inleiding

1.       Het is en het zal een dilemma blijven
2.       Een paar belangrijke uitgangspunten

Studie 2 (9-1) > Genesis 1

1.       De verschillen tussen Genesis 1 en 2
2.       Genesis 1 – Het begin

Studie 3 (9-1) > Genesis 1

1.       Structuur en duale karakter van Genesis 1
2.       De kwestie van het licht
3.       De kwestie van het uitspansel
4.       Slotsom & Conclusie

Studie 4 (10-1) > Genesis 2

1.      Het is en het zal een dilemma blijven

• In de afgelopen tweehonderd jaar is men zich in toenemende mate af gaan vragen of God verantwoordelijk is voor het ontstaan van de kosmos en hoe dit dan gebeurd is:

·         Het heelal zou spontaan ontstaan zijn door een Big Bang, waarbij materie en antimaterie uit elkaar getrokken zijn > Haaks op Genesis 1;
·         Onderzoeken stellen dat de aarde miljarden jaren oud is > Haaks op 7.000 jaar van de Bijbel;
·         Leven is door evolutie ontstaan > Haaks op Genesis 1, waar God de Schepper wordt genoemd;
·         Mensen bestaan honderdduizenden jaren > Haaks op 7.000 jaar van de Bijbel.

• Christenen pogen – al dan niet beïnvloed door de tijdgeest – om Genesis (opnieuw) te verklaren:

1.       Absoluut Creatonistische theorie > God schiep hemel en aarde in 6 dagen van 24 uur;
2.       Concordistische theorie > De 6 dagen van Genesis 1 kunnen dagen van miljoenen jaren zijn geweest, waarin dan de evolutie plaats vond;
3.       Diluviale theorie > De aarde heeft ingeschapen ouderdom meegekregen en de zondvloed heeft e.e.a. ook drastisch veranderd;
4.       Restitutietheorie > Er is nog een (verwoeste) schepping voor de onze geweest (scheiding tussen Gen. 1:1 en Gen. 1:2);
5.       Ideale theorie > Het gaat niet om de letterlijkheid, maar om de logische ordening welke poëtisch wordt weergegeven;
6.       Kadertheorie > De structuur van de Israëlitische week wordt gebruikt om Gods scheppende werk in te verankeren;
7.       Complementaire theorie > Bijbel en wetenschap beschrijven ieder een eigen terrein van de werkelijkheid.

• Het Darwinisme lijkt een betere en gemakkelijkere oplossing. Echter:

·         Er is tussen de verschillende onderzoekers veel verschil van mening over dateringen;
·         Men heeft het proces tot het creëren van het eerste leven nooit na kunnen bootsen;
·         Er zijn missing links tussen de soorten;
·         Wetenschappelijk gezien zijn de samenvallende toevalligheden waardoor de aarde is ontstaan onmogelijk;
·         Het is de Evolutie 'theorie';
·         De vraag is: Kunnen wij überhaupt wel  wetenschappelijk duiden hoe de kosmos is ontstaan?> Lezen: Job. 38:1-7 [HSV 773].

• Het is belangrijk dat wij beseffen dat zowel gelovigen als niet gelovigen vanuit de huidige  tijdgeest naar dit onderwerp kijken. Genesis 1 en 2 zijn echter overgeleverd rekening houdend met de tijdgeest van toen.

• In onze tijd willen wij absolute en feitelijke antwoorden; een kant en klaar overzicht van hoe de schepping is ontstaan, hoe Gods Plan is en wanneer Christus terug komt. Van hieruit ontstaan ook de verschillende interpretaties van hoe God de kosmos heeft geschapen:

·         Miljoenen jaren versus zes dagen;
·         Bolle versus holle aarde;
·         Darwinisme versus Intelligent Design versus creationisme;
·         God heeft losgelaten versus God bestuurd.

• Het is niet erg dat wij vanuit onze tijdgeest denken en redeneren, als wij dit maar wel beseffen en de tijdgeest niet aan de Bijbel opleggen. Dat wil zeggen: Geen absolute antwoorden eisen > Lezen: 2 Pet. 1:20-21 [HSV 1894] en 1 Kor. 13:12-13 [HSV 1794].

• Laten wij zo onbevooroordeeld mogelijk de Bijbel benaderen vanuit het besef dat wij niet op alles een antwoord hoeven te krijgen en ook zullen krijgen.

2.      Een paar belangrijke uitgangspunten

• God is hoe dan ook de Schepper van hemel en aarde: Lezen:Wet: Gen. 1:1 + Gen. 2:4b, Profeten:  Jes. 40:28 [HSV 1124] + Jer. 10:12 [HSV 1202], Geschriften: Neh. 9:6 [HSV 695]+ Ps. 121:2 [HSV 932], NT: Hand. 14:15 [HSV 1731] + Opb. 4:11 [HSV 1911].

• Aan de schepping kunnen wij zien Wie de Schepper is: Lezen:Rom. 1:20 [HSV 1758] + Ps. 19:2-5 [HSV 800].

• God schiep de wereld door Christus: Lezen:Kol. 1:15-16 [HSV 1835] en Opb. 3:14 [HSV 1910].

• God past zich aan de (belevingswereld van de) mens aan in Zijn openbaring:

·         Gods hemelse wijsheid gaat ons aardse denken te boven. God moet Zich daarom aan ons aanpassen;

·         OT is Hebreeuws + Aramees, NT is Grieks (terwijl Here Jezus Aramees sprak);

·         Gelijkenis over de rijke man en de arme Lazarus sluit aan bij beeld wat men toen van het dodenrijk had (Luk. 16);

·         Voor dood (thanatos) en dodenrijk (hades) worden termen gebruikt uit de Griekse mythologie, wat aansluit bij de taal en het denken van de mensen uit die tijd.

·         De zon staat stil (Joz. 10:12-13), de hemel is rond (Jes. 40:22) en sterren vallen uit de hemel (Opb. 6:13);

·         God openbaart niet alles (tegelijkertijd) > Deut. 29:29, Dan. 12:9 + Opb. 10:4.

&bull  Heeft God hemel en aarde voor zeker in 6 dagen gemaakt?> Lezen: Ex. 20:9-11 > Het gaat er hier niet om te bewijzen in hoeveel dagen God de hemel en de aarde gemaakt heeft, maar dat Israël op de 7^e dag zijn rust neemt. Vgl. met Efe. 6:1-3 (Lezen) [HSV 1828]. Zie ook Gen. 2:4b (Lezen) > "de dag dat".

• Kan God hemel en aarde in 6 dagen maken? > Lezen: Ps. 33:6-9 [HSV 816]. Belangrijk punt is niet zo zeer hoe God hemel en aarde gemaakt heeft, maar dat Hij dit heeft gedaan en dat de Scheppingswerken van Hem getuigen en dat wij hiervan mogen genieten! (vb. hoe natuurfilm vaak in elkaar gezet wordt).


Bijbelstudiedag – Het Scheppingsdilemma – Deel 2/4

1.      De verschillen tussen Genesis 1 en 2

• Twee scheppingsbeschrijvingen met ieder een eigen karakter:

·         Genesis 1 (1:1-2:3):
-          7 dagen;
-          Eerst de leefomgeving, dan de mens;
-          Gestructureerde beschrijving;
-          God wordt 'Elohim' genoemd;
-          Scheppingsopdracht aan de mens (1:28-31);
-          Het gaat om de kosmos en de plaats van de mens hierin.

·         Genesis 2 (2:4-2:25):

-          1 dag;
-          Eerst de mens, dan de leefomgeving;
-          Verhalende beschrijving;
-          God wordt 'JHWH Elohim' genoemd;
-          Vrouw aan de mens gegeven (2:21-25);
-          Het gaat om de mens en hoe de kosmos hem als leefomgeving gegeven is.

• Verklaring:

·         Genesis 1 en 2 benaderen de schepping ieder vanuit een eigen invalshoek, hebben een eigen thema > In Genesis 1 staat de kosmos centraal, in Genesis 2 de mens. Thematiek lijkt belangrijker dan chronologie te zijn;
·         Vgl. 'onvolledige' geslachtsregisters Mat. 1:1 (3x 14 namen, van Abraham tot Christus) met Luk. 3:23 (77 namen, van Jezus terug naar Adam) > Thematiek: Mattheüs de Abrahamitisch en Koninklijk & Lukas Adamitisch;
·         Vgl. 'Verzoeking in de woestijn' > Mat. 4 eindigt met aanbieden van de Koninkrijken (thematiek: Koningschap), Luk. 4 eindigt op het dak van de tempel (thematiek: Rangorde van de mens; hoger dan de engelen, lager dan God);
·         Belangrijk: Chronologie is in de Bijbel ondergeschikt aan de boodschap van de beschrijving. Wie de Schrift tot in het extreme determineert, loopt het gevaar de boodschap te missen. Onze tijdgeest vormt hierin een gevaar;

• Opmerkelijk:

·         Begin zgn. 14 'toledot'-passages ("Dit is de geschiedenis van…") pas vanaf 2:4, welke van 2:4 t/m Mat. 1 doorlopen > Lezen: Gen. 2:4 (1^e), 5:1 (2^e), 6:9 (3^e), Mat. 1:1 (14^e) [HSV 1529] [zie uitdraai];
·         Genesis 1 valt buiten deze indeling en heeft daardoor een aparte plek in de Bijbel. Volgende mogelijkheden:

-          Genesis 1 vormt een inleiding die de randvoorwaarden voor het bestaan van de mens (nl. de schepping) en het doel van zijn bestaan beschrijven > Lezen: 1:28-31;

-          Genesis 1 legt de nadruk op het grote geheel (de kosmos), Genesis 2 legt de nadruk op directe leefomgeving van de mens > Lezen: 2:4-9+15-17. In Genesis 2 wordt dan als het ware ingezoomd (zie namen van God en creëren van de vrouw);

-          Genesis 1 vormt een typologische samenvatting van Gods plan. Iedere dag beschrijft een fase/bedeling uit God plan [zie uitdraai];

·         In Gen. 2:4 begint de geschiedschrijving, echter al in Gen. 1:1 begint de kosmos, nog voor de mens geschiedenis gaat schrijven.

• Samenvattend: Genesis 1 en 2 verschillen van elkaar en hebben ieder hun eigen thematiek/boodschap, welke ondergeschikt is aan de chronologie.


2.      Genesis 1 – Het begin (1:1-2)

• Lezen:1:1-2;

• "In het begin" > 'bereshit' > Wanneer dit was? > Toen God de hemelen en de aarde schiep > Vgl. Hos. 1:2-3 (Lezen) [HSV 1414] > God begint feitelijk te spreken als Hosea handelt ( dabar) . Vgl. 1:3 (Lezen).

• "In het begin" geeft een startpunt, uitgangspunt aan, wat niet wil zeggen dat daarvoor niets zou zijn geweest > Lezen:Ps. 90:1-2 [HSV 888], Joh. 1:1-5 [HSV 1667], Spr. 8:22-23 [HSV 970] en 2 Tim. 1:9 [HSV 1854].

• Gods heilsplan begint voor de Bijbelbeschrijving, de Bijbelbeschrijving begint met het ontstaan van de kosmos (Gen. 1:1), hierop volgt de geschiedschrijving aangaande de mens/Adam (Gen. 2:4). Johannes 1 beschrijft de oorsprong van het leven, Genesis 1 de conceptie, zwangerschap en geboorte, Genesis 2 het leven vanaf de geboorte.

• Wat schiep God (Elohim in majesteitsmeervoud)? > 'de hemelen' (altijd duaal gebruikt in OT) en de aarde. De hemelen lijkt hier te duiden op alles wat onder de derde hemel is. Deze derde hemel lijkt er al te zijn geweest > Lezen: Job 38:6-7 [HSV 773], 1 Tim. 6:16 [HSV 1853].

• Gods handelen kent volheid: 7 woorden in Gen. 1:1 en 7 dagen in totaal.

• "De aarde nu was woest en leeg" & "duisternis lag over de diepte" > Dit roept de volgende gedachten op:

1.       Is er tussen Genesis 1 en 2 een periode geweest waarin de aarde woest en ledig werd?
2.       Heeft God de aarde dan als 'tohoewabohoe' gemaakt en later ingericht?
3.       Was de aarde reeds in onontwikkelde vorm aanwezig toen God de hemel en aarde ging scheppen?

1.       Is er tussen Genesis 1 en 2 een periode geweest waarin de aarde woest en ledig werd?

·         Deze periode wordt nergens expliciet beschreven in de Bijbel. Als dit belangrijk zou zijn geweest, was dit wel gedaan;
·         Het begrip 'was'wordt dan vertaald of opgevat als 'werd'. Dit is niet onomstreden. Er wordt door vertalers opgemerkt dat als de aarde woest en ledig zou zijn geworden, dit anders was weergegeven in het Hebreeuws. Maar ook met 'was' als vertaling kan er nog steeds sprake zijn van een tussenliggende periode. 
·         De theorie steunt op de typologische toepassing van de profetie over de koning van Tyrus op satan in Ezech. 28. Echter, uitlegkundig kan en mag typologie nooit het fundament vormen van een heilsfeit.
·         Ment stelt dat de schepping nooit woest en ledig had kunnen beginnen > Lezen: Jes. 45:18 [HSV 1137]. Deze verzen lijken echter eerder betrekking te hebben op de eindsituatie van Gen. 1&2.
·         Het begrip 'katabole' wordt in deze uitleg vaak opgevat als 'nederwerping' i.p.v. 'grondlegging'. Katabole kan i.d.d. negatief (Lezen: Opb. 12:10 [HSV 1918]), maar zeker ook positief opgevat worden (Lezen: Heb. 6:1 [HSV 1868] + 11:11 ["zaad te geven"] [HSV 1875]).

·         Conclusie: Wij kunnen niet uitsluiten dat er een kosmos voor de onze is geweest, maar hard bewijs hebben wij niet. Wij weten het niet.

2.       Heeft God de aarde dan als 'tohoewabohoe' gemaakt en later ingericht?

·         Dit kan als de schepping als proces opgevat wordt. "In het begin" geeft een moment in de tijd aan waarop aan iets begonnen wordt, geen absoluut 0-punt.

3.       Was de aarde reeds in onontwikkelde vorm aanwezig toen God hemelen en aarde ging scheppen?

·         De aarde was dan nog niet als aarde herkenbaar, maar in embryonale staat (vgl. het embryo van de mens, dat moeilijk van de dieren te onderscheiden is).

• Het gaat niet om de details maar om de boodschap: Er was chaos, wat God tot een prachtig en goedwerkend systeem maakte, waarbij de mens de kroon op het werk is > Lezen: Ps. 104:24+33-34 [HSV 903].

Bijbelstudiedag – Het Scheppingsdilemma – Deel 3/4

1.      Structuur en duale karakter van Genesis 1

• In Genesis 1 zien wij een duidelijke structuur in Gods handelen terug [Zie uitdraai]:

1^e drietal dagen: SCHEIDING BRENGEN

1. Licht en donker gescheiden
        2. Wateren gescheiden (op + boven aarde)                      

                       3. Land en water gescheiden

2^e drietal dagen: FORMEREN

4. De hemellichamen geformeerd

        5. De waterdieren + hemeldieren geformeerd

                       6. De landdieren en de mens geformeerd

• Deze wetmatigheid geeft aan dat God ordelijk te werk gaat en ook orde aanbrengt in de schepping > Het verloop van de tijd, de seizoenen in de natuur, de voedselpiramide, de waterkringloop, de levenscirkel zorgen allemaal voor een evenwicht die de aarde leefbaar maakt en het bestaan structuur geeft > Ideale theorie.

• Duale karakter > Overal in Genesis 1 komen wij het duale karakter tegen (Genesis 1 doornemen), maar ook in Genesis 2 is dit het geval (Lezen: 2:9+18). Het bepaalt ons bij het duale karakter van de schepping en het menselijke bestaan: leven & dood, dag & nacht, licht & donker, hemel & aarde, goed & kwaad, oorlog & vrede, man & vrouw. Zie ook Pred. 3:1:8 (Lezen) [HSV 1024], maar ook 1 Kor. 15:50+53-54 (Lezen) [HSV 1798].

2.      De kwestie van het licht

• Lezen: Gen. 1:3-5+14-18.

• Het licht is er eerder dan de hemellichamen die onze bron van licht vormen > Lezen: 1 Tim. 6:16 [HSV 1853] + Opb. 21:23 [HSV 1929]+ Joh. 1:1-5 [HSV 1667] > De schepping begint met absoluut licht en eindigt met absoluut licht.

• De dagen beginnen naar Joods gebruik met de avond > de Schepping begint met het duister en eindigt in licht. Avond & morgen geven hier een dualiteit aan.

• De eerste drie dagen zijn er geen hemellichamen die met hun licht de tijd bepalen. Het lijkt in Genesis 1 met het begrip 'dag' daarom niet om 24 uur te gaan, maar om de structuur waarin de schepping tot stand komt en de dualiteit tussen avond en morgen > Kadertheorie.

• Licht bestaat hier zonder bron en bestaat voor de tijd:

·         Licht is onafhankelijk van tijd;
·         Licht is fundamenteler dan tijd (vb. tijdzones in de wereld);
·         Licht is tijdloos;
·         God is licht en staat daarmee boven de tijd > Lezen:1 Tim. 1:17 (HSV 1849);
·         Alle gebeurtenissen in de schepping vinden voor God parallel aan elkaar plaats > Duizend jaar is voor Hem als één dag (2 Pet. 3:8).

• Het licht wordt 'goed' genoemd, de scheiding tussen licht en duisternis niet. Zou het zo zijn dat in de eerste Scheppingsdagen het alleen licht is als God aanwezig is en handelend optreedt?

&bull  Gods tijdloze licht mag in onze harten schijnen > Lezen:2 Kor. 4:6 [HSV 1803].

3.      De kwestie van het uitspansel

• Lezen:1:6-10

• Bezie de zaken in het licht van de tijd waarin Genesis is opgetekend.

• 'Hemelen' > Universeel en enkel duaal gebruikt woord voor 'hemel' in het OT ('shamayim'), afkomstig van niet gebruikte enkelvoud 'shameh' (betekent: 'hoog zijn' / 'verheven zijn').

• 'Gewelf' (of: 'uitspansel') > 'raqi' > letterlijk: 'uitspreiding'. Het gewelf scheidt de wateren die op dat moment de aarde bedekken en maakt scheiding. Wij zouden het kunnen zien als de blauwe hemelkoepel boven ons > Lezen: Job 37:18 [HSV 773].

• De wateren onder het gewelf worden ook weer gescheiden van elkaar in water en land.

• Over de wateren boven het gewelf wordt verder niets meer gemeld in Genesis. Wellicht grote waterreservoirs boven onze dampkring? > Vgl. Gen. 2:5-6+7:11-12+8:2 + Ps. 148:4 ( Lezen) [HSV 954]. Opmerkelijk is dat er pas over wolken gesproken wordt na de zondvloed > vgl. 9:13 (Lezen).

• Lezen: 1:14-18 > Vanuit het oogpunt van de mens op aarde, zijn zon en maan aan de onderzijde van het hemelgewelf bevestigd.

• Samenvattend: Het hemelgewelf lijkt op de blauwe 'koepel' van lucht boven ons te duiden. Waarboven zich dan grote waterreservoirs zouden bevinden en waarbij – vanuit het oogpunt van de mens – de hemellichten aan de blauwe koepel zijn bevestigd.

• Belangrijk: Wat het ook is, als wij maar onthouden wat in Ps. 108:5 staat (Lezen) [912].

4.      Slotsom & Conclusie

• Om de boodschap van Genesis 1&2 goed te verstaan, is het belangrijk dat wij buiten onze tijdgeest denken en redeneren en rekening houden met de tijd waarin Genesis is opgetekend.

• God is hoe dan ook de Almachtige Schepper van hemel en aarde en heeft de schepping op een wonderlijke en ondoorgrondelijke manier tot stand gebracht.

• In Genesis 1 kunnen wij zien hoe God de schepping wetmatig en ordelijk tot stand heeft gebracht.

• In Genesis 2 kunnen wij zien hoe God begint met de mensheid en hem de voorwaarden biedt om op aarde te kunnen leven en zijn taak te doen.

• Genesis 1 is een piramide, waarbij de mens de top is. Genesis 2 een cirkel, waarbij de mens in het midden staat.

• Het is onduidelijk wat er voor de Schepping was; de Bijbel leert ons 'slechts' grofweg wat er tussen de huidige schepping en de nieuwe hemel en de nieuwe aarde gebeurt.

• Lezen: Jes. 55:8-11 [HSV 1155].


Bijbelstudiedag – Het Scheppingsdilemma – Deel 4/4

Lezen: Gen. 2:4-17


1.      Inleiding

• Twee scheppingsbeschrijvingen in Genesis, waarin de chronologie ondergeschikt is aan de thematiek:

·         In Genesis 1 sprake van 7 dagen, in Genesis 2 sprake van 1 dag > Lezen: 2:4b;
·         In Genesis 1 staat de kosmos centraal, in Genesis 2 staat de mens centraal;
·         Genesis 1 ziet als het ware vanuit de hemel, Genesis 2 als het ware vanaf de aarde;
·         In Genesis 1 is God enkel 'Elohim', In Genesis 2 'JHWH Elohim';
·         Genesis 1 staat de mens aan de top van de piramide, Genesis 2 in het midden van de cirkel.


2.      De situatie op aarde (2:4-7)

• Lezen: 2:4 > In Genesis 2 begint de geschiedenis van de mensheid (toledot-passages beginnen).

• Van "hemelen en aarde" naar "aarde en hemel" koppelt de twee scheppingsgeschiedenissen met elkaar; zij handelen beiden over één en hetzelfde onderwerp, wel vanuit ander perspectief.

• "Op de dag" heeft hier eerder de betekenis van 'moment' dan van 'dag'.

• Lezen: 2:5 > Wij worden nu naar beneden meegenomen en zien dat de aarde leeg is. Waarom?

·         Het heeft niet geregend;
·         Er is geen mens om de aarde te bewerken.

• Waarom zou je een huis inrichten als er niemand in woont?

• Lezen: 2:6 > God laat de aarde tot leven komen; een voorwaarde om er te kunnen leven.

• Lezen:2:7 > Adam wordt uit de 'adama' gevormd.

• De aarde voorziet zelf in haar bestaansvoorwaarden, waarbij de heerser over de aarde iets Goddelijks meekrijgt > Vgl. Ps. 8:4-10 + Pred. 12:7 (Lezen).

• De naakte mens staat nu op de naakte aarde. Hoe nu verder?

3.      Levensvoorwaarden voor de mens (2:8-17)

• Lezen:2:8 > God plant een hof (LXX: 'paradisos'), een omsloten tuin, in Eden (bet. 'lieflijkheid' / 'heerlijkheid'). Uiteindelijk is dit paradijs niets anders dan een afschaduwing van het hemels Jeruzalem, dat ook paradijs genoemd wordt. Beiden bieden beschutting en veiligheid. In beiden is geen plaats voor de zonde > Lezen: 3:22-23 + Opb. 22:14-15. Hetzelfde geldt overigens voor de tabernakel en tempel, die beiden ook omheind zijn.

• Het oosten staat voor de plek waar de zon op komt en heeft in de Bijbel relatie met de HEERE > De hof van Eden is net als de tabernakel/tempel en het hemels Jeruzalem een plek waar God aanwezig is.

• De mens mag daar wonen waar God aanwezig is > Hij mag in Zijn nabijheid zijn > Vgl. Opb. 21:23-27 (Lezen).

• Lezen: 2:9 > De dauw uit de aardbodem laat fruitbomen uit de aardbodem komen. De 'circle of life'is begonnen, zij het wel in vegetarische vorm > Lezen: 1:29-30.

• Lezen: 2:16-17 > De boom des leven als teken dat God de mens het leven heeft gegeven. De boom van de kennis van goed en kwaad als teken van wie Adam de schepping had ontvangen.

• Eten van de boom van de kennis van goed en kwaad, geeft Adam geen onderscheid tussen goed en kwaad, dit had hij al (hij wist dat hij niet mocht eten van die boom), het geeft Adam de mogelijkheid om zelf te bepalen wat goed en kwaad is. Het vak ethiek is een gevolg van het eten van deze boom.

• Lezen: 2:10-14 > De leefomgeving van de mens is vruchtbaar en rijk; er is overvloed. Het biedt de mens alle mogelijkheden om zich te ontwikkelen.

• Lezen: 2:15 > Vgl. vers 8, nu wordt het levensdoel van de mens er aan toegevoegd: "om die te bewerken en te onderhouden". Als snel gaat dit mis > Zondeval, wat uiteindelijk uitmondt in de Zondvloed > Na de Zondvloed zien wij dat de situatie in de schepping veranderd is > Lezen: Gen. 9:1-7.

• Toch blijft er een taak van "bewerken"en "onderhouden", en wel voor het volk Israël in de priesterdienst > Lezen: Num. 18:5-7 > vers 7: "waarnemen" = "onderhouden" & "dienen" = "bewerken".

• Ook voor ons gelden deze woorden in zekere zin > "bewerken" is (via LXX) terug te vinden in "goede werken" > Lezen: Tit. 3:8, "onderhouden" is (via LXX) terug te vinden in "bewaren"> Lezen:2 Tim. 1:14.

4.      Slotsom & Conclusie

• Genesis 2 leert ons dat de mens er niet voor de schepping is, maar de schepping er voor de mens is. De mens heeft binnen deze schepping een taak. Deze is gedurende het verloop van Gods heilsplan wel veranderd.

• Wat is dan Gods uiteindelijke doel met het bestaan van mens & schepping? Efeze 1 leert ons tot drie keer toe: "Opdat wij tot lof van Zijn heerlijkheid zouden zijn…".

• Hoe komt de mens tot dit doel? Door Jezus Christus verlossende werk. De hoop voor Israël en de volken loopt hierbij via herstel en vernieuwing van de schepping. Voor ons geldt > Lezen: Kol. 3:1-3.

Kolossenzen 3:1-4 is het uitgangspunt voor deze studiedag. In een paar verzen geeft Paulus weer wat het leven met en in Christus inhoudt.
De apostel spreekt over allerlei ‘dingen’ die boven zijn en op aarde. Welke dingen zijn dat? En wat behelst dat (verborgen) leven van de gelovige en de (toekomst)verwachting daaraan gekoppeld. 
Kortom, een bijzonder onderwerp met bijzondere woorden voor bijzondere mensen!

Kolossenzen 3:1-4 is het uitgangspunt voor deze studiedag. In een paar verzen geeft Paulus weer wat het leven met en in Christus inhoudt.
De apostel spreekt over allerlei ‘dingen’ die boven zijn en op aarde. Welke dingen zijn dat? En wat behelst dat (verborgen) leven van de gelovige en de (toekomst)verwachting daaraan gekoppeld. 
Kortom, een bijzonder onderwerp met bijzondere woorden voor bijzondere mensen!

Kolossenzen 3:1-4 is het uitgangspunt voor deze studiedag. In een paar verzen geeft Paulus weer wat het leven met en in Christus inhoudt.
De apostel spreekt over allerlei ‘dingen’ die boven zijn en op aarde. Welke dingen zijn dat? En wat behelst dat (verborgen) leven van de gelovige en de (toekomst)verwachting daaraan gekoppeld.
Kortom, een bijzonder onderwerp met bijzondere woorden voor bijzondere mensen!